Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

K., 30 listopada 2022r.

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia (del.) Anna Baran

po rozpoznaniu 30 listopada 2022r. w K.

na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs2 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.Dz.U.2021.2095)

sprawy z powództwa K. OO. K. B. w K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...), Skarbowi Państwa - Staroście (...), Skarbowi Państwa - Ministrowi Finansów, Gminie K., Krajowemu Ośrodkowi (...) w W.

o przywrócenie własności nieruchomości ewentualnie o przyznanie nieruchomości zamiennej, ewentualnie o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody (...) na rzecz powoda K. OO. K. B. w K., 19 427,000 zł (dziewiętnaście milionów czterysta dwadzieścia siedem tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

II.  oddala dalej idące powództwo;

III.  zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody (...) na rzecz powoda K. OO. K. B. w K., 43 486,66 zł (czterdzieści trzy tysiące czterysta osiemdziesiąt sześć złotych sześćdziesiąt sześć groszy) kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

IV.  nie obciąża powoda kosztami procesu za I instancję na rzecz pozwanych: Gminy K. oraz Krajowego Ośrodka (...) w W.;

V.  nie obciąża powoda kosztami sądowymi od oddalonej części powództwa.

Sygn. akt I C 545/17

UZASADNIENIE

wyroku z 30 listopada 2022r.

Powód K. OO. K. B. w K. w pozwie z 27 kwietnia 2011r. - po sprecyzowaniu żądania - wniósł o zobowiązanie pozwanych Skarbu Państwa - Wojewody (...) oraz Gminy K. do przywrócenia własności nieruchomości, ewentualnie przyznanie nieruchomości zamiennej prawa własności nieruchomości zamiennych o wartości 20 993 226 zł ewentualnie zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Finansów 20 993 226 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Powód na uzasadnienie swojego żądania podniósł, że przed Komisją Majątkową toczyło się od kilkunastu lat postępowanie prowadzone na podstawie art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące zrekompensowania w naturze lub w pieniądzu przejęcia w dniu 25 stycznia 1958 r. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego, prawa własności należących do K. nieruchomości składających się z parcel gruntowych 1. kat (...), (...), (...), (...), objętych L.. 73. W toku przedmiotowego postępowania okazało się, że Skarb Państwa i Gmina K. nie dysponują odpowiednimi nieruchomościami zamiennymi za nieruchomości, które zostały przejęte. Postępowanie nie zostało zakończone z uwagi na likwidację Komisji Majątkowej.

Powód na uzasadnienie żądanie zobowiązania pozwanych do przeniesienia własności nieruchomości zamiennych podniósł, że pozwani aktualnie mogą dysponować stosownymi nieruchomościami. W razie zaś gdyby okazało się to niemożliwe, powód wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa - Ministra Finansów 20 993 226 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Podstawę prawną żądania powoda stanowi art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym powód dodatkowo podniósł, że prowadzi placówki oświatowo - wychowawcze i działalność charytatywno - opiekuńczą.

Pozwana Gmina Miejska K. w odpowiedzi na pozew z 16 maja 2012 r. (k. 127-129) wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu wg. norm przypisanych.

Pozwana podniosła zarzut braku zdolności sądowej po stronie powoda z uwagi na brak osobowości prawnej oraz zarzut braku legitymacji czynnej, albowiem nieruchomości wskazane w pozwie w dacie ich przejęcia należały do Konwentu OO. K. B. w K., nie zaś do K. OO. K. B. w K., a strona powodowa nie wykazała, że jest podmiotem tożsamym z ww. Konwentem albo jego następcą prawnym. Pozwana zarzuciła również brak podstaw do zastosowania ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, albowiem z art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wynika, że postępowania regulacyjnego nie wszczyna się, jeżeli z nieruchomości przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki wydzielono gospodarstwo rolne proboszcza, tj. jeżeli zastosowano prawidłowo przepisy tej ustawy. Strona pozwana wskazała, że zdanie pierwsze art. 61 ust. 1 pkt 1ustawy nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem strona pozwana nie jest parafią, a tylko w przypadku parafii można mówić o gospodarstwie rolnym proboszcza. Co więcej, aneksy nr (...) do protokołu Komisji Wspólnej R. Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu z dnia 14 kwietnia 1950 r. przewidywały pozostawienie nieruchomości na zabezpieczenie działalności Zrzeszenia (...) oraz ordynariuszom, seminariom duchownym, a także domom zakonnym. W związku z tym, podobnie jak w przypadku gospodarstw rolnych proboszczów, jeżeli na rzecz danej kościelnej osoby prawnej wydzielono nieruchomość zgodnie z aneksem, to postępowania regulacyjnego nie wszczyna się. Strona pozwana podkreśliła, że przywołany przepis może być zatem stosowany wyłącznie, gdy nieprawidłowo została wykonana ustawa o dobrach martwej ręki. Skoro zaś wyłączono od przejęcia szereg nieruchomości o łącznej pow. 5 ha i oddano je w posiadanie Konwentowi 00. K. B. w K., czyli nie przejęto całości nieruchomości Konwentu, tylko wydzielono z nich gospodarstwo, a więc prawidłowo zastosowano przepisy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego, to wszczęcie postępowania regulacyjnego jest wyłączone. Na uzasadnienie zarzutu braku legitymacji czynnej strony powodowej, strona pozwana powołała się nadto na nieprowadzenie przez nią działalności określonej w art. 20 i 39 powyższej ustawy. Strona pozwana zarzuciła także, że nie posiada legitymacji biernej, albowiem wygasło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1990 r. zaś w przepisach ustawy nie ma podstawy do kierowania jakichkolwiek roszczeń względem Gminy. Pozwana podniosła, że może być uznana za niepaństwową osobą trzecią, chronioną na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy przed postępowaniem regulacyjnym. W jej ocenie adresatem żądania o wydzielenie gospodarstwa rolnego na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy może być wyłącznie Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. Pozwana zakwestionowała również sposób sformułowania żądania pozwu, podnosząc że nie wskazano w nim dokładnie nieruchomości zamiennych, które miałyby zostać przyznane stronie powodowej zaś obowiązek ich wskazania nie może obciążać strony pozwanej. Pozwana zarzuciła również, że strona powodowa w żaden sposób nie wykazała, że przedmiotowe nieruchomości należały w przeszłości do K. OO. K. B. w K., jak również że zostały one przejęte przez Państwo na podstawie ustawy o dobrach martwej ręki. Strona pozwana zakwestionowała również wartość nieruchomości określoną w pozwie.

Pozwany Skarb Państwa - Wojewoda (...) oraz Skarb Państwa - Minister Finansów w odpowiedzi na pozew z 21 maja 2012 r. (k. 139-149), wniósł o: wezwanie strony powodowej do przedłożenia uzyskanego w trybie kan. (...) Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. pisemnego zezwolenia ordynariusza wyrażającego wyraźną zgodę na dochodzenie przed sądem powszechnym przeciwko Skarbowi Państwa roszczeń dochodzonych pozwem, a w razie nie przedłożenia takiego zezwolenia o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. oraz zwrot kosztów procesu oraz wezwanie strony powodowej do wykazania zdolności sądowej, a w przypadku jej nie wykazania lub nie wykazania stosownego umocowania do wystąpienia z pozwem o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. i zwrot kosztów procesu. Natomiast w przypadku przedłożenia przez stronę powodową powyższego zezwolenia i uznania przez Sąd, że strona powodowa była należycie umocowana do wszczęcia niniejszego postępowania oraz wykazania zdolności sądowej o pozwany wniósł o odrzucenie pozwu w części dotyczącej zobowiązania Wojewody (...) do przeniesienia nieruchomości zamiennych o wartości 20 993,266 zł oraz w części dotyczącej zasądzenia od Ministra Finansów odszkodowania w kwocie 20.993,266 zł ze względu na brak zdolności sądowej po stronie Wojewody (...) i Ministra Finansów, oddalenie powództwa w pozostałej części, a w przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku o odrzucenie pozwu - o oddalenie powództwa w całości oraz zwrot kosztów procesu. Pozwany podniósł, że operat sporząd zony w postępowaniu regulacyjnym ma charakter dokumentu prywatnego, a nadto, że strona powodowa powinna wykazać, że roszczenie, które było przedmiotem postępowania regulacyjnego zostało w nim skutecznie zgłoszone i nie wygasło, a także że został zachowany 6 miesięczny termin do wystąpienia z tym roszczeniem do Sądu. Pozwany zakwestionował także twierdzenia strony powodowej, że była właścicielem nieruchomości wskazanych w pozwie oraz żądanie zasądzenie odsetek od dnia wniesienia pozwu, nie zaś od dnia wyrokowania.

Powód w piśmie procesowym z 6 grudnia 2012 r. (k. 174-178) podniósł , że zostało odebrane 7 ha nieruchomości, z czego 5 ha następnie zwrócono. Powód we wniosku z 1992 r. domagał się zatem zwrotu pozostałych 2,7 ha lub nieruchomości zamiennych albo zapłaty. Jako podstawę prawną żądania strona powodowa wskazała art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, a w razie braku nieruchomości zamiennych art. 61 ust. 1 pkt 2 zd. 2 w zw. z art. 63 ust. 1 pkt 2 lub 3. Strona powodowa wyjaśniła także, że pojęcie konwentu jest tożsame z pojęciem klasztoru, a - wspomniany przez Gminę Miejską K. w odpowiedzi na pozew - inny K. K. B. funkcjonujący w K. przy ul. (...) powstał dopiero w latach 80. XX wieku, a więc nie istniał w chwili, gdy stronie powodowej odbierano własność nieruchomości. Zakwestionowała także stanowisko, iż z racji otrzymania 5 ha z odebranych 7,7 ha nie przysługuje jej prawo żądania zwrotu pozostałych 2,7 ha, podkreślając, że art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy ma zastosowanie nie tylko w przypadku nieprawidłowego wykonania ustawy o dobrach martwej ręki, ale ma na celu naprawienie szkód wyrządzonych ustawą niemoralną.

Pozwana Gmina Miejska K. w piśmie procesowym z 9 października 2013 r. (k. 209-210), podniósł dodatkowo zarzut, że wniosek strony powodowej wpłynął do Komisji Majątkowej w dniu 5 stycznia 1993 r., a więc po upływie terminu wynikającego z art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, co skutkowało wygaśnięciem jej roszczenia. Roszczenie to wygasło nadto - w ocenie strony pozwanej - również i z tej przyczyny, że w pierwotnym wniosku strona powodowa powołała się na art. 61 ust. 1 pkt 7 ustawy, a nie art. 61 ust. 1 pkt 2. Bez znaczenia jest przy tym uchylenie art. 62 ust. 3 ustawy, skoro przepis ten obowiązywał w dacie wygaśnięcie roszczenia. Strona pozwana zauważyła także, że strona powodowa objęła żądaniem pozwu m.in. 1. kat. (...), z której część - działka (...) została mu już zwrócona decyzją z dnia 8 grudnia 1997 r. Z treści tej decyzji wynika także, że 1. kat. (...) została z kolei wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia 12 września 1975 r., co oznacza, że powód musiał w jakiś sposób ją odzyskać przed 1975 r., a po 1958 r.

Powód w piśmie procesowym z 31 października 2013 r. (k. 214-215), podniósł, że wniosek do Komisji Majątkowej jest datowany na dzień 28 grudnia 1992 r., a gdyby został złożony po dniu 31 grudnia 1992 r., to Gmina Miejska K. - biorąca udział w postępowaniu przed Komisją Majątkową - lub sama Komisja Majątkowa z pewnością by to zauważyły.

Pozwany Skarb Państwa w piśmie procesowym z dnia 3 stycznia 2014 r. (k. 222-226), podzielił stanowisko Gminy Miejskiej K. o wygaśnięciu roszczeń strony powodowej z uwagi na złożenie wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego w dniu 5 stycznia 1993 r. Strona pozwana dodała, że na stronie powodowej spoczywa ciężar udowodnienia, że wniosek ten został nadany w terminie za pośrednictwem poczty, podkreślając, że termin te ma charakter zawity, a jego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Skarb Państwa podniósł jednocześnie, że Sąd jest związany tylko orzeczeniami Komisji Majątkowej, nie zaś zarządzeniem o wszczęciu postępowania regulacyjnego, czy też zawiadomieniem o nierozpatrzeniu wniosku. Pozwany podtrzymał też zarzut braku legitymacji czynnej powoda, zauważając, że nie wykazał on że jest następcą prawnym Konwentu OO. K. B. w K. i ciągłości tych podmiotów, a także, że ów Konwent był kościelną osobą prawną. Wskazał też, że z uwagi na wyłączenie od przejęcia gospodarstwa o pow. 5 ha, nie zachodzą przesłanki z art. 61 ust. 1 pkt 2 zd. 1 ustawy, który ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy z nieruchomości przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki nie wydzielono wnioskodawcy należnego gospodarstwa rolnego.

Powód w piśmie procesowym z 31 stycznia 2014 r. (k. 242-249) sprecyzował, że domaga się przyznania jako nieruchomości zamiennych nieruchomości wskazanych na k. 74-76 akt Komisji Majątkowej, objętych KW (...), stanowiących własność Skarbu Państwa oraz nieruchomości wymienionych na k. 109 tych akt, stanowiących własność Skarbu Państwa, zajmujących pow. 2,3233 ha. Strona powodowa dodała, że jest zainteresowana również innymi nieruchomościami położonymi w pobliżu K. przy ul. (...) w K., względnie przy ul. (...), stanowiącymi niezabudowane działki o pow. 2,7 ha. Strona powodowa wskazała jako nieruchomości zamienne nieruchomości wymienione w postanowieniu nr 9 Zarządu Miasta K. z dnia 4 lutego 2002 r., tj. 1) 53/32 o pow. 34 arów 72 m ², obręb 17 P., 2) 518/1 o pow. 849 m ², 519/2 o pow. 407 m ², 519/3 o pow. 322 m ², 519/5 o pow. 645 m ², 519/8 o pow. 682 m ², 519/9 o pow. 587 m ², 519/10 o pow. 741 m ², 519/11 o pow. 657 m ², 519/12 o pow. 730 m ², 519/13 o pow. 691 m ² w obrębie 101 P., 3) 144/ 17 o pow. 240 m ², 144/19 o pow. 448 m ²> 154/10 o pow. 29 m ², obręb 16 Ś., 4) 779 o pow. 570 m ², 780 o pow. 524 m ²- obręb 21 K., 5) 287 o pow. 434 m ², 288/1 o pow. 11 arów 34 m ², obręb 21 P., 6) 179/1 o pow. 858 m ², obręb 68 P., 7) 260/1 o pow. 42 arów 13 m ², obręb 60 P., tj. nieruchomości o łącznej pow. 1 ha 88 arów 33 m ². Strona powodowa dodała, że Zarząd Miasta K. wskazał jako rekompensatę także działkę nr (...) o pow. 858 m ², obręb 68 P. i o nr 260/ 1 o pow. 42 arów 13 m ², obręb 60 P.. W rezultacie strona powodowa wniosła o zobowiązanie strony pozwanej Gminy K. do złożenia oświadczenia woli w formie notarialnej o przeniesieniu własności w/w nieruchomości na jej rzecz w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku.

Pozwana Gmina Miejska K. w piśmie procesowym z dnia 11 marca 2014r. (k. 250), podkreśliła, że nie jest właścicielem nieruchomości zamiennych wskazanych przez stronę powodową, dodając, że w zakresie wyrażenia zainteresowania innymi nieruchomościami położonymi w pobliżu K. żądanie jest nadal nieprawidłowo sformułowane. Odnośnie pozostałych wskazanych przez stronę powodową działek, strona pozwana zwróciła uwagę na treść art. 63 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując, że zachodzą trudne do przezwyciężenia przeszkody w przywróceniu własności tych nieruchomości lub przywrócenie takie nie jest możliwe bez naruszenia praw osób trzecich.

Pozwany Skarb Państwa w piśmie procesowym z 31 marca 2014 r. (k. 253-255), wniósł o odrzucenie pozwu w całości, wskazując, że strona powodowa nie wykazała, że roszczenia zgłoszone w postępowaniu regulacyjnym są tożsame z roszczeniami zgłoszonymi w pozwie. W ocenie strony pozwanej żądanie przyznania nieruchomości zamiennych i odszkodowania w związku z odebraniem prawa własności parcel gruntowych l.kat.: (...), (...), (...) i (...), jest żądaniem nowym w stosunku do zgłoszonego w postępowaniu regulacyjnym. Pozwana zarzuciła, że skutkuje to niedopuszczalnością drogi sądowej. Przedmiotowy wniosek został poparty przez pozwaną Gminę Miejska K. (k. 276v).

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 15 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I C 718/11 odmówił o odrzucenia pozwu, albowiem powód posiada osobowość prawną, a co za tym idzie także zdolność sądową. Natomiast ewentualny brak pisemnego zezwolenia ordynariusza na wytoczenie powództwa mógłby skutkować jedynie odpowiedzialnością przeora na podstawie przepisów wewnętrznych, nie zaś odrzuceniem pozwu niemniej jednak powód takie zezwolenie przedłożył.

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt 718/11 (k. 286-290) oddalił wnioski pozwanych o odrzucenie pozwu wskazując, że po wejściu w życie ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze której zniesiono Komisję Majątkową, brak jest podstaw do przyjęcia, że sąd powszechny ma kognicję do rozpoznania żądania kościelnej osoby prawnej tylko w takim zakresie, w jakim było ono przedmiotem badania przed Komisją Majątkową. Niezależnie od tego zwrócono też uwagę na to, że żądanie pozwu dotyczy tych samym nieruchomości, co wskazane we wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego, z tym, że owe nieruchomości mają one aktualnie inne oznaczenia ewidencyjne.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 4 maja 2016r. w sprawie o sygn. akt I C 718/11 oddalił powództwo w całości. Przedmiotowe orzeczenie zostało uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25 stycznia 2017r. w sprawie o sygn. akt I ACa 1538/16.

Powód w pismach procesowych z 8 czerwca 2017r. oraz z 1 października 2018r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i podniósł, że nieruchomościami przejętymi przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki są nieruchomości objęte I. nr 73 P., parcele gruntowe I. kat. (...), (...), (...) oraz (...) o łącznej powierzchni 2,629 ka. Powód podniósł, że domaga się nieruchomości zamiennych - zgodnie z treścią wcześniejszego żądania - przy czym jeżeli uwzględnienie tego żądania okaże się niemożliwe to domaga się odszkodowania. Pozwany podniósł, że nieruchomości powoda stanowił działki rolne. (k. 648)

Pozwani: Skarb Państwa - Wojewoda (...), Skarb Państwa - Minister Finansów oraz Gmina M. K. podtrzymali dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 30 marca 2022r. oraz postanowieniem z 6 lipca 2022r. w sprawie o sygn. akt I C 549/17 wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanych: Krajowy Ośrodek (...) w W. oraz Skarb Państwa - Starostę (...).

Pozwany Krajowy Ośrodek (...) w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości. Pozwany podniósł, że nieruchomości zamienne z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mogłyby zostać wydzielone tylko wówczas gdyby utracone nieruchomości miały charakter rolny. Pozwany podniósł nadto, że nie dysponuje nieruchomościami zamiennymi. (k. 834 - 835)

Pozwany Skarb Państwa - Starosta (...) w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i podniósł, że podmiotem właściwym do wskazania ewentualnych nieruchomości zamiennych jest Prezydent Miasta K. (k. 886-889)

W sprawie tej Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód K. OO K. B. w K. był właścicielem parcel budowlanych 1. kat.: 138 i 140 oraz parcel gruntowych l.kat.: (...), 1030, (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...), o łącznej powierzchni 76292 m ², objętych L.. 73.

dowód: wypis hipoteczny L.. 73 k. 16-17 akt Komisji Majątkowej o sygn. W. KM-IV- (...), informacja z księgi wieczystej (w tej informacji wskazano parcelę (...)) k. 67-69 akt Komisji Majątkowej o sygn. W.KM-IV- (...), informacja geodety k. 308-310;

Orzeczeniem Wojewódzkiego Pełnomocnika do spraw przejęcia dóbr martwej ręki w K. z dnia 28 listopada 1950 r. - na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1050 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego - po rozpatrzeniu wniosku K. OO. K. B. w K., odmówiono wyłączenia na rzecz K. gruntów o obszarze 7,7 ha. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do lit c 2 Aneksu do p. 2 protokołu wspólnej Komisji R. RP i Episkopatu nie podlegają przejęciu przez Państwo grunty gospodarstwa domowego związane bezpośrednio z terenem (...) zgromadzeń zakonnych, a grunty objęte wnioskiem nie odpowiadają temu warunkowi.

dowód: orzeczenie z dnia 28.11.1950 r. k. 70;

Z kolei na podstawie prawomocnego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia 25 stycznia 1958 r. postanowiono wyłączyć od przejęcia na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości objętej L.. 73, tj. parcele gruntowe l.kat.: 138, 140, (...), 1030, (...), (...), (...), (...), (...), (...) oraz części parceli gruntowej l.kat. (...), o łącznej powierzchni 5 ha i oddać je w posiadanie Konwentu OO. K. B. w K.. Przekazanie i wprowadzenie Konwentu w posiadanie wskazanych parcel nastąpiło w dniu 26 marca 1958 r. Przedmiotowe nieruchomości zostały następnie objęte księgą wieczystą nr (...). Przedmiotowe orzeczenie zapadło w realizacji postanowień zawartych w aneksie do protokołu w sprawie „Porozumienia zawartego między przedstawicielami R. RP i Episkopatu” z dnia 14 kwietnia 1950r.

dowód: odpis księgi wieczystej k. 12 i 64 akt Komisji Majątkowej o sygn.W.KM IV 2930/92 informacja z księgi wieczystej k. 67-69 akt Komisji Majątkowej, orzeczenie z dnia 25.01.1958 r. k. 71 akt Komisji Majątkowej; protokół zdawczo-odbiorczy k. 72; akt Komisji Majątkowej o sygn. W. KM-IV- (...);

Z kolei z dniem 25 stycznia 1958 r. przejęto na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1050 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego pozostałe parcele gruntowe objęte L.. 73, tj. l.kat.: (...), (...), (...), (...). Parcele te przekształciły się następnie w działki ewidencyjne położone w obrębie 23 Ś. i zostały częściowo skomunalizowane na rzecz Gminy K..

Naczelnik Dzielnicy K. decyzją z dnia 12 września 1975 r., nr (...)447-21/75, wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa parcelę l.kat. (...) na cele budownictwa mieszkaniowego. W dniu 21 kwietnia 1997 r. Klasztor K. B. w K. wniósł o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Działka nr (...) (odpowiadające części wywłaszczonej parceli l.kat. (...)) została zwrócona stronie powodowej w drodze decyzji z dnia 8 grudnia 1997 r., nr (...).I. (...)/PS.

dowód: decyzja z dnia 8.12.1997 r. z uzasadnieniem k. 231-233 akt Komisji Majątkowej o sygn. W.KM-IV- (...); informacja geodety k. 308-310, orzeczenie z dnia 25.01.1958 r. k. 71 akt Komisji Majątkowej o sygn. W.KM-W- (...).

Powód we wniosku skierowanym do Komisji Majątkowej, datowanym na dzień 28 grudnia 1992 r. wniósł o „przeprowadzenie postępowania regulacyjnego stosownie do postanowień art. 61 ust. 1 pkt 7, oraz przyznanie nieruchomości zamiennej lub przyznanie odszkodowania według przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości stosownie do postanowień art. 63 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. do Stosunku Państwa do Kościoła (...)”. We wniosku wskazano nadto, że dotyczy on „przyznania nieruchomości zamiennej lub przyznania odszkodowania według przepisów o wywłaszczeniach, w zamian za przejętą we władanie Skarbu Państwa bez tytułu prawnego nieruchomości - działek budowlanych 1. kat. 140 oraz 1. kat 138 oraz działek gruntowych (...). kat. (...), 1030, (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), i (...) - o łącznej powierzchni 7 ha 62 a 92 m. k.w., położonych w K., objętych l.w.h. 73”. Wniosek został podpisany przez przeora K. - A. G. i prowincjała - D. W.. Wniosek został nadany pocztą i wpłynął do Komisji Majątkowej 5 stycznia 1993r.

dowód: wniosek z dnia 28.12. 1992 r. k. 18-19 akt Komisji Majątkowej; zeznania świadka S. G. k. 339-340, zeznania M. Z. k. 340 - 343.

Zarządzeniem z dnia 27 grudnia 1993 r. Komisja Majątkowa wszczęła postępowanie regulacyjne w sprawie przywrócenia na własność K. OO. K. B. w K. nieruchomości opisanych we wniosku o wszczęcie postępowania. Postępowanie to zostało zarejestrowane pod sygn. W.KM -I - (...).

dowód: zarządzenie o wszczęciu postępowania regulacyjnego k. 23 akt Komisji Majątkowej;

W toku postępowania regulacyjnego strona powodowa wnosiła o przyznanie jej nieruchomości zamiennej, objętej księgą wieczystą nr (...), składającej się z działek nr (...), o łącznej powierzchni 2,3233 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa.

dowód: pismo z dnia 26.10.1999 r. k. 109 akt Komisji Majątkowej;

Zarząd Miasta K. pismem z 4 lutego 2002 r. zaproponował przeniesienie na rzecz strony powodowej prawa własności nieruchomości zamiennych składających się z działek ewidencyjnych oznaczonych nr: 1) 53/32 o pow. 34 arów 72 m ², obręb 17 P., 2) 518/1 o pow. 849 m ², 519/2 o pow. 407 m ², 519/3 o pow. 322 m ², 519/5 o pow. 645 m ², 519/8 o pow. 682 m ², 519/9 o pow. 587 m ², 519/10 o pow. 741 m ², 519/11 o pow. 657 m ², 519/12 o pow. 730 m ², 519/13 o pow. 691 m ² w obrębie 101 P., 3) 144/17 o pow. 240 m ², 144/19 o pow. 448 m ²> 154/10 o pow. 29 m ², obręb 16 Ś., 4) 779 o pow. 570 m ², 780 o pow. 524 m ²> obręb 21 K., 5) 287 o pow. 434 m ², 288/1 o pow. 11 arów 34 m ², obręb 21 P., 6) 179/1 o pow. 858 m ², obręb 68 P., 7) 260/1 o pow. 42 arów 13 m ², obręb 60 P., tj. nieruchomości o łącznej pow. 1.8233 m ². Propozycja pozwanej została zaakceptowana przez stronę powodową.

dowód: wykaz nieruchomości zamiennych k. 180 akt Komisji Majątkowej; pismo z dnia 24.12.2002 r., k. 181 akt Komisji Majątkowej; pismo z dnia 10.05.2004 r. k. 191-192; akt Komisji Majątkowej;

Pozwana Gmina Miejska K. w dalszym toku postępowania regulacyjnego zakwestionowała podstawę prawną wniosku strony powodowej o wszczęcie tego postępowania i ostatecznie wycofała się z wcześniejszej propozycji.

dowód: pismo z dnia 3.06.2003 r. k. 172-173 akt Komisji Majątkowej; pismo z dnia 17.03.2009 r. k. 234-236 akt Komisji Majątkowej; pismo z dnia 28.09.2009 r. k. 270-272 akt Komisji Majątkowej;

W toku postępowania regulacyjnego przed Komisją Majątkową ustalono, że na terenie województwa (...) nie ma odpowiednich nieruchomości zamiennych, które mogłyby zostać przyznane stronie powodowej. W trakcie tego postępowania zostały sporządzone dwa operaty szacunkowe określające wartość rynkową nieruchomości gruntowej położnej w K. oznaczonej jako parcele gruntowe objęte L.. 73, tj. l.kat.: (...), (...), (...) i (...), według stanu na 25 stycznia 1958 r., zaś poziomu cen z 10 października 2008 r. - określono na kwotę 25.932.858 zł, a według poziomu cen z 9 listopad 2009 r. - określono na kwotę 20.993.266 zł.

dowód: pismo Wojewody z dnia 11.05.2010 r. 313 akt Komisji Majątkowej; operat szacunkowy k. 292-306 akt Komisji Majątkowej; operat szacunkowy w niebieskiej teczce bez numeracji w aktach Komisji Majątkowej pismo z dnia 17.03.2009 r. k. 234-236 akt Komisji Majątkowej;

Komisja Majątkowa do dnia 1 lutego 2011 r. nie rozpatrzyła wniosku strony powodowej o przywrócenie własności nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1050 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego.

dowód: zawiadomienie z dnia 28.02.2011 r. k. 320-321. akt Komisji Majątkowej;

Strona powodowa K. K. B. w K. posiada osobowość prawną. Strona powodowa prowadzi działalność społeczną i oświatową polegającą na prowadzeniu: Karmelitańskiego ^: Instytutu (...) (KID), Centrum (...) im. św. E. S. ( (...)), seminarium duchownego, Stowarzyszenia charytatywne im. św. R. K., a także realizacji innych inicjatyw społecznych i oświatowych.

dowód: zaświadczenie z dnia 29.07.2011 r. k. 157;zaświadczenie z dnia 15.05.2009 r. k. 179-181;

W dniu 4 lipca 2012 r. ordynariusz dla K. K. B. w K. wyraził zgodę na dochodzenie przez ten K. roszczeń objętych żądaniem pozwu.

dowód: oświadczenie z dnia 4.07.2012 r. k. 156;

Parcela I kat (...) o powierzchni 1, 8691 ha znajdowała się na obszarze obecnych działek ewidencyjnych obrębu 23 K. o nr: 975/2, 975/5, 978, 979, 977/1, 977/2, 976, 973/1, 973/2, 972 oraz części działek o nr ewidencyjnych: 953/3, 971, (...), 953/19, 974, 955/13 oraz (...). Przedmiotowe działki z wyjątkiem działki o nr ewidencyjnym 953/3 stanowią własność Gminy K. i większość z nich jest oddana w użytkowanie wieczyste. Z kolei działka o nr ewidencyjnym 953/3 stanowi współwłasność wielu osób fizycznych. Działka o nr ewidencyjnym 975/2 został zwrócona powodowi.

Parcela I kat. (...) znajdowała się na terenie części działki o nr ewidencyjnym (...); przedmiotowa działka stanowi własność Gminy K. i jest to część ul. (...) stanowiąca drogę publiczną.

Z kolei parcele I kat (...) oraz (...) znajdowały się na terenie części działki o nr ewidencyjnym (...); przedmiotowa działka stanowi własność Gminy K. i jest to część ul. (...) stanowiąca drogę publiczną.

Działki ewidencyjne znajdujące się na obszar dawnej parceli o I kat (...) stanowi wiele różnych nieruchomości o uregulowanym stanie prawnym i z urządzonymi księgami wieczystymi. Działki stanowią teren zabudowany wielopiętrowymi blokami mieszkalnymi oraz dużym obiektem handlowo - usługowym. Przestrzeń pomiędzy obiektami budowalnymi stanowi przestrzeń publiczną w postaci zieleńców, lokalnych dróg oraz parkingów.

Przedmiotowe działki nie mogą zostać zwrócone na rzecz powoda z tego względu, że albo stanowią drogi publiczne albo ich zwrot powadziłby do pokrzywdzenia osób trzecich.

dowód: opinia biegłego geodety k. 686- 692

Parcela I kat. (...) w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa tj. 25 stycznia 1958r. stanowiła gospodarstwo rolne lub jego część. Wartość tej nieruchomości - wedle stanu z daty przejęcia na rzecz Skarbu Państwa oraz przy uwzględnieniu aktualnego przeznaczenia wynosi 16 749 000 zł.

Z kolei parcele I kat. (...), I kat. (...) oraz I Kat. (...) w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa tj. 25 stycznia 1958r. stanowiły drogi. Wartość tych nieruchomości - wedle stanu z daty przejęcia na rzecz Skarbu Państwa oraz przy uwzględnieniu aktualnego przeznaczenia wynosi 2 678 000 zł.

dowód: opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości k. 769 - 787.

II. Ocena dowodów.

Dokumenty tak urzędowe jak i prywatne stanowiące podstawę poczynionych ustaleń są w pełni wiarygodne. Autentyczność i rzetelność tych dokumentów - co do zasady - nie była kwestionowana przez żadną ze stron i nie budziła żadnych wątpliwości Sądu.

Zarzuty podniesione przez pozwanych dotyczył nie tyle rzetelności i autentyczności dokumentów, lecz daty złożenia przez powoda wniosku do Komisji Majątkowej o wszczęcie postępowania regulacyjnego. Przedmiotowy wniosek jest opatrzony data 28 grudnia 1992r. natomiast naniesiona na nim data wpływu do Komisji Majątkowej to 5 stycznia 1993 r.

W odniesieniu do argumentów podnoszonych przez pozwanych dotyczących tej okoliczności wskazać należy, że data wpływu wniosku do Komisji Majątkowej nie oznacza, że wniosek ten został złożony po upływie przewidzianego ustawą terminu tj. pod 31 grudnia 1992r. Data złożenia wniosku to nie data faktycznego wpływu do Komisji Majątkowej, lecz - w przypadku złożenia za pośrednictwem operatora pocztowego - data nadania. W ocenie Sądu ta okoliczność, a mianowicie złożenia wniosku w 1992r. za pośrednictwem poczty została udowodnione przez powoda, albowiem zeznania świadka S. (A.) G. należy uznać za w pełni wiarygodne jako rzeczowe i konsekwentne. Zważyć również należy, że przecież ów wniosek ten został zarejestrowany przez Komisję Majątkową pod sygn. W.KM-I- (...), co jednoznacznie dowodzi, że został on złożony jeszcze w 1992 r. Zgodzić się również należy z argumentami powoda, że nie sposób przyjąć, aby Komisja Majątkowa przez kilkanaście lat prowadzenia postępowania regulacyjnego nie dostrzegła tak istotnego uchybienia formalnego, skutkującego daleko idącymi konsekwencjami. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1991 nr 107 poz. 459), wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego w trybie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej mogły być zgłaszane wyłącznie w terminie do dnia 31 grudnia 1992 r. Podobnie zresztą, trudno uznać za prawdopodobne, aby złożenia wniosku po tym terminie, nie została dostrzeżona przez żadnego z pozwanych w szczególności pozwaną Gminę z uwagi na jej aktywny udział w prowadzonym postępowaniu.

Sąd w pełni podzielił również opinie złożone przez biegłego geodetę oraz biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Opinie zawierają odpowiedzi na wszystkie pytania wynikające z tezy dowodowej i jako takie są jasne i zupełne. Wniosku zawarte w przedmiotowych opiniach są kategoryczne i zostały poparte wyczerpującą argumentacją, co tyczy również opinii uzupełniającej sporządzonej po złożeniu zarzutów do opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.

II. Ocena prawna.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że powód dochował terminów do złożenia wniosku o wszczęcia postępowania regulacyjnego jak i wytoczenia powództwa przewidzianych w art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1991.107.459) oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2011.18.89)

Wniosek o wszczęcie postępowania regulacyjnego został złożony przed 31 grudnia 1992r. zaś pozew w niniejszej sprawie został wniesiony 27 kwietnia 2011r. Powód został poinformowany przez Komisję Majątkową, że nie doszło do rozpatrzenia wniosku K. o przywrócenie własności nieruchomości zawiadomieniem z 28 lutego 2011r. zaś termin do wytoczenia powództwa przewidziany w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej wynosi 6 miesięcy i w odniesieniu do powoda upłynął z 28 sierpnia 2011r. Zarówno zatem wniosek o wszczęcie postępowania regulacyjnego jak i pozew zostały złożone z zachowaniem ustawowych terminów zaś zarzuty pozwanych są bezzasadne i nie zasługują na podzielenie.

Za niezasadne również uznać należy zarzuty pozwanych dotyczące braku legitymacji czynnej K. OO. K. B. w K. z uwagi na niewykazanie, że jest on podmiotem tożsamym z Konwentem OO. K. B. w K. bądź też jego następcą prawnym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że pojęcie „konwent” i „klasztor” było używane zamiennie i to również przez organy podejmujące decyzje w przedmiocie nieruchomości stanowiących własność powoda. W orzeczeniu Wojewódzkiego Pełnomocnika do spraw przejęcia dóbr martwej ręki w K. z 28 listopada 1950 r. powód był określany jako jako K. OO. K. B. w K. natomiast w orzeczeniu z 25 stycznia 1958r. jako Konwent OO. K. B. w K.. Zważyć zaś należy, że przedmiotowe orzeczenia dotyczą tych samych nieruchomości, przy czym pierwsze dotyczy przejęcia nieruchomości a drugie wyłączenia nieruchomości spod przejęcia i już z tego względu nie budzi wątpliwości, że dotyczą tego samego podmiotu. Nadto zaś należy uwzględnić, że w tych datach w K. istniał tylko jeden K. OO. K. B., albowiem kolejny powstał dopiero w latach 80-tych XX wieku zaś jego siedziba znajduje się pod innym adresem niż siedziba powoda. Do kategorii faktów, o których informacja jest powszechnie dostępna (strona internetowa powoda (...) należy okoliczność, że powodowy K. został erygowany 6 stycznia 1911 roku, przy czym prace przy budowie klasztoru zostały wszczęte w 1907r. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że wedle słownika języka polskiego pojęcia „klasztor” i „konwent” stanowią synonimy. Powód udowodnił również i tę okoliczność rzeczowymi i szczegółowymi zeznaniami świadków: S. (A.) G. oraz M. Z., które w pełni zasługują na wiarę.

Nie budzi również wątpliwości, że powód posiada osobowość prawną i należy do kategorii kościelnych osób prawnych w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt. 8 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy.

Nie można również przyjąć, aby roszczenie powoda wygasło wskutek jego niezgłoszenia w terminie do dnia 31 grudnia 1992r. z tego względu, że powód w pierwotnym wniosku powoływał się na art. 61 ust. 1 pkt 7 ustawy z 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła (...) w RP (t.j.Dz.U.2019.1347) - dalej zwaną; ustawą, nie zaś na art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

W ocenie Sądu tego rodzaju argumenty nie mają znaczenia, albowiem powodowi przysługuje jedno roszczenie o przywrócenie własności, które to roszczenie może dotyczyć różnych kategorii nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt. 1 - 7 ustawy i może zostać zrealizowane w sposób określony w art. 63 ustawy. Z uwagi na dalece odformalizowany i ugodowy charakter postępowania regulacyjnego istotne jest to, aby powód wystąpił z takim roszczeniem i określił nieruchomości, których dotyczy wniosek. Skuteczne zgłoszenie tego roszczenia nie wymaga natomiast wskazania konkretnej podstawy prawnej; stąd też brak wskazania podstawy prawnej czy błędne wskazanie tej podstawy prawnej nie skutkuje wygaśnięciem roszczenia. (OSA w P. z dnia 23 maja 2018 r., I ACa 1334/17, (...) Lex) Nie ulega wątpliwości, że powód spełnił warunki skutecznego wystąpienia z roszczeniem o przywrócenie własności, albowiem w terminie przewidzianym przez ustawę złożył wniosek do Komisji Majątkowej i określił nieruchomości, których dotyczy wniosek, przy czym owe nieruchomości mieścił się w katalogu przewidzianym w art. 61 ust. 1 pkt. 1 - 7 ustawy. Nie ma również znaczenia okoliczność czy powód w toku postepowania regulacyjnego domagał się zastosowania wszystkich czy też tylko niektórych sposób przywrócenia własności określonych w art. 63 ust. 1 ustawy. Roszczenia dochodzone przez uprawniony podmiot w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową, a następnie przed sądem powszechnym zostały skonstruowano ,,kaskadowo”. Podstawowym sposobem było przywrócenie uprawnionym własności nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części. Dopiero w sytuacji, w której przywrócenie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, wchodziło w grę przyznanie odpowiedniej nieruchomości zamiennej, zaś w razie niemożności dokonania także i tej czynności, aktualizowało się przyznanie odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości We wniosku uprawniony określał nieruchomość podstawową (czyli znacjonalizowaną), zaś w drodze ugody lub w formie orzeczenia składu orzekającego Komisji Majątkowej podejmowano rozstrzygnięcie, czy przywrócić własność tej nieruchomości wnioskodawcy, czy przyznać wnioskodawcy nieruchomość zamienną czy też przyznać odszkodowanie. O zastosowaniu odpowiedniego sposobu regulacji decydowano w toku tego postępowania w zależności od okoliczności każdego, indywidualnie rozpoznawanego, przypadku. (OSN z 9 grudnia 2015r.II CSK 33/15, L., OSN z 14 marca 2018 r. II CSK 295/17, L. ). Nie budzi nadto wątpliwości, że postępowanie regulacyjne jak i postępowanie sądowe dotyczy tych samych nieruchomości i kwestia ta została przesądzona w postanowieniu Sądu Okręgowego w Krakowie z 8 maja 2014r. w sprawie o sygn. akt I C 788/11 o oddaleniu wniosku pozwanej o odrzuceniu pozwu.

W ocenie Sądu istniały również podstawy do wszczęcia postępowania regulacyjnego przed Komisją Majątkową zaś przeciwne argumenty podniesione przez stronę pozwaną nie zasługiwały na podzielenie.

Przejęcie przez Skarb Państwa części nieruchomości objętej L.. 73 nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz.U. 1950 nr 9 poz. 87, dalej: ustawa o dobrach martwej ręki). Treść art. 1 tej ustawy nie pozostawia żadnej wątpliwości, że wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych z mocy samego prawa, z dniem wejścia ustawy w życie, podlegały przejęciu na własność Państwa. Wyłączone spod przejęcia (art. 1ust. 2) były jedynie gospodarstwa rolne proboszczów w granicach obszarowych określonych w ustawie. Ustawodawca dopuścił również możliwość rozciągnięcia tego wyłączenia przez Radę Ministrów w drodze wyjątku na inne gospodarstwa rolne (art. 1 ust. 3) Rozciągnięcie tego wyłączenia nastąpiło w drodze aneksu do protokołu w sprawie „Porozumienia zawartego między przedstawicielami R. RP i Episkopatu” z dnia 14 kwietnia 1950r. i zgodnie z pkt c aneksu dotyczyło również gospodarstwa rolnego do 5 ha związanego bezpośrednio z terenem (...) Zgromadzeń Zakonnych oraz inwentarz żywego i martwego wykorzystywanego w tym gospodarstwie, jak również budynków gospodarczych znajdujących się na tej ziemi. Postanowienia wskazanego aneksu stanowiły podstawą prawną wydania orzeczenia z dnia 25 stycznia 1958 r., na podstawie którego wyłączono od przejęcia część nieruchomości objętej L.. 73, o łącznej powierzchni 5 ha i oddano ją w posiadanie Konwentu OO. K. B. w K..

Przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy w pierwotnym brzmieniu obowiązującym do dnia 22 listopada 1991 r., czyli do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - stanowił, że postępowanie regulacyjne wszczyna się w przedmiocie przywrócenia kościelnym osobom prawnym własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów lub gruntów, o których mowa w aneksie do protokołu Komisji Wspólnej R. i Episkopatu z dnia 14 kwietnia 1950 r. Aktualna treść przywołanego przepisu - obowiązująca już w dacie wszczęcia przez Komisję Majątkową postępowania regulacyjnego zainicjowanego wnioskiem K. OO. K. B., czyli w dniu 27 grudnia 1993 r. - nie odwołuje się zaś do wskazanego aneksu i wyłącza możliwość wszczęcia postępowania regulacyjnego jedynie w odniesieniu do nieruchomości przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli wydzielono z nich należne w myśl tej ustawy gospodarstwa rolne proboszczów. Dopuszczalność wszczęcia postępowania regulacyjnego podlega zaś ocenie wedle stanu prawnego z daty złożenia wniosku o wszczęcie tego postępowania. Oznacza to zaś, że kwestia wydzielenia nieruchomości na innej podstawie prawnej i na podstawie innej decyzji niż przewidziana w art. 61 ustawy nie ma znaczenia i nie zamyka drogi do wszczęcia postępowania regulacyjnego. Z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że roszczenie regulacyjne powstaje w odniesieniu do nieruchomości przejętych w toku wykonywania ustawy z 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów. Przesłanką roszczenia regulacyjnego przewidzianego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej jest stwierdzenie, że organy zaangażowane w wykonywanie ustawy z 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego nie wydzieliły proboszczom należnych im w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych. Wydzielenie to można jednak uznać za dokonane tylko wtedy, gdy nastąpiło z zachowaniem trybu postępowania przewidzianego w art. 4 ust. 2-5 ustawy z 1950 r., a zatem gdy miało podstawę w decyzji właściwego do jej wydania organu. Faktyczne pozostawienie proboszczowi gruntów o pewnym areale przez osoby obejmujące po wejściu w życie ustawy z 1950 r. we władanie Państwa nieruchomości kościelnych, nawet potwierdzone protokołem, nie stanowi wydzielenia proboszczom należnych im w myśl ustawy z 1950 r. gospodarstw rolnych. Dodać również należy, że przewidziane w art. 61 ust. 1 ustawy z 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej roszczenie regulacyjne obejmuje zarówno przypadki, gdy przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa nastąpiło z naruszeniem przepisów uchwalonych po wojnie i w związku z dokonaną wówczas zmianą ustrojową, jak i sytuacje, gdy przejęcie nieruchomości zostało przeprowadzone na podstawie i w granicach uchwalonego wówczas prawa. W konsekwencji tego rodzaju roszczenie nie służy wyłącznie sanowaniu naruszeń prawa mających miejsce w związku z nieprawidłowym stosowaniem aktów normatywnych o charakterze nacjonalizacyjnym, ale w pewnych przypadkach także sanowaniu nacjonalizacji przeprowadzonej w zgodzie z jej założeniami. (OSN z 8 września 2021 r., (...) 89/21 (...) Lex) Dodać również należy, że nie ulega wątpliwości, iż powodowy K. prowadzi działalność określoną w art. 20 i 39 ustawy, albowiem prowadzi seminarium duchowne, Karmelitański Ośrodek (...) oraz Stowarzyszenie (...) im. św. R. K.. Okoliczności te należą również do kategorii faktów, o których informacja jest powszechnie dostępna ( (...) a nadto zostały udowodnione zeznaniami świadków oraz dokumentem z zaświadczenia z 15 maja 2009 r. Zważyć przy tym należy, że powód prowadził tego rodzaju działalność już w dacie złożenia wniosku, albowiem seminarium duchowne istniało nieprzerwanie od daty erygowania K.. Te zaś zinstytucjonalizowane formy działalności charytatywnej jak Stowarzyszenie (...) czy Karmelitański Ośrodek (...) zostały zawiązane po tej dacie niemej jednak nie oznacza to, że tego rodzaju działalności powód nie prowadził wcześniej. Z zeznań świadka M. Z. jasno wynika, że powód od czasów powojennych dokonuje stałych wpłat na rzecz ubogich i wspiera osoby bezdomne. Klasztor nadto prowadzi działalność misyjną i wspiera materialnie misjonarzy, a te formuły działania wpisują się w działalność charytatywno - opiekuńczą, o której mowa w art. 39 pkt. 4 i 8 ustawy.

W niniejszej sprawie powód domagał się realizacji roszczenia o przywrócenie nieruchomości przez zwrot nieruchomości, przyznanie nieruchomości zamiennej i odszkodowanie.

W ocenie Sądu roszczenie o przywrócenie własności przez zwrot nieruchomości nie może zostać uwzględnione, albowiem nieruchomości objęte żądaniem pozwu aktualnie stanowią albo drogi publiczne albo tereny zabudowane blokami mieszkalnymi i obiektami usługowo - handlowymi. Są to zarazem obszary o uregulowanym stanie prawnym - zasadniczo wszystkie albo stanowią własność pozwanej Gminy albo osób fizycznych -, przy czym szereg działek ewidencyjnych położnych na obszarze danych parceli jest nadto oddane w użytkowanie wieczyste. Przywrócenie własności nieruchomości objętej żądaniem - wobec takiego wykorzystania nieruchomości jak i obciążenia jej prawami osób trzecich - jest wykluczona, albowiem regulacja, a zatem i restytucja nie może naruszać praw niepaństwowych osób trzecich (art. 61 ust. 4 pkt. 3 - osoby fizyczne będących współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej działkę o nr (...)); nadto zaś realizacja tego żądania napotykałby na trudne do przezwyciężenia przeszkody w rozumieniu art. 63 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy. Przesłanka przewidziana w przywołanym przepisie dotyczy takich sytuacji gdy nieruchomość obciążona jest prawami osób trzecich, nastąpiło już takie gospodarcze wykorzystanie nieruchomości, że restytucja wiązałaby się z koniecznością rozliczeń lub skutkowałby powstaniem związanych z tym sporów. (OSA z dnia 26 maja 2011 r. I ACa 356/11, (...) Lex)

W odniesieniu do tego żądania wskazać należy, że w tym zakresie legitymacja bierna przysługiwała Gminie K. jako aktualnemu właścicielowi nieruchomości objętych żądaniem. Przyjęcie tego wniosku uzasadnia treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) zgodnie z którym majątek nieruchomy przekazany na własność gmin w trybie tej ustawy, podlegał postępowaniu regulacyjnemu, o którym stanowi art. 61-63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do K. (...) w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Dodać również należy w odniesieniu do Gminy zostało wyłączone stosowanie art. 61 ust.4 pkt. 3 ustawy, o czym stanowi art. 13 ust. 2 przepisów wprowadzających. Tym samym za niezasadne uznać również należy argumenty podnoszone przez pozwaną Gminę, która kwestionowała swoją legitymację bierną z uwagi na wygaśnięcie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie wyłączania nieruchomości zamiennych lub nakładania obowiązku zapłaty odszkodowania na rzecz kościelnych osób prawnych oraz treść art. 61 ust. 4 pkt. 3 ustawy. Pozwana Gmina nie jest natomiast legitymowana biernie jeżeli chodzi o roszczenie o przywrócenie własności przez przyznanie nieruchomości zamiennych lub zapłatę odszkodowania.

Legitymacja bierna w tym zakresie - co do zasady - przysługuje Skarbowi Państwa, który również jest legitymowany biernie w zakresie żądania zwrotu nieruchomości, o ile przejęte nieruchomości nadal stanowią jego własność. Zgodnie bowiem z art. 36 ustawy z dnia 10 maja 1989 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się, z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin (ust. 1). Skarb Państwa przejął jednak zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych; zobowiązania wynikłe z zawinionego działania lub zaniechania działania rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i wojewódzkiego, mające miejsce przed dniem 27 maja 1990 r., stwierdzone prawomocnymi orzeczeniami sądowymi; inne zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia wojewódzkiego (art. 36 ust. 3 pkt 3 -5). Skoro zaś zobowiązanie będące przedmiotem regulacji powstało z mocy ustawy uchwalonej przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (art. 36 ust. 3 pkt 5) to przyjąć należy, że odpowiedzialnym za to zobowiązanie i legitymowanym biernie w ewentualnym procesie jest Skarb Państwa reprezentowany przez właściwego miejscowo starostę (art. 11 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997r. ustawy o gospodarce nieruchomościami t.j. Dz.U.2021.1899) jeżeli roszczenie o przywrócenie własności polega na zwrocie nieruchomości lub przyznaniu nieruchomości zamiennej innej niż rolna lub właściwy miejscowo wojewoda (art. 65 ust. 1 ustawy z 21 stycznia 2000r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej Dz.U.2000.12.136) jeżeli roszczenie o przywrócenie własności polega na zapłacie odszkodowania .

Wyjątek od tej zasady dotyczy sytuacji gdy przejęte nieruchomości stanowiły nieruchomości rolne; w takim stanie rzeczy legitymacja procesowa bierna przysługuje Krajowemu Ośrodkowi (...) w W. - o ile roszczenie o przywrócenie własności dotyczy nieruchomości, której właścicielem jest Skarb Państwa i która wchodzi w skład (...) Skarbu Państwa oraz w odniesieniu do roszczenia o przywrócenie własności przez przyznanie nieruchomości zamiennych stanowiących nieruchomości rolne. Podstawę prawną legitymacji biernej tego podmiotu stanowi art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U.2022.2329)

W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie może zostać również uwzględnione roszczenie o przywrócenie własności nieruchomości przez przyznanie nieruchomości zamiennych. Zważyć bowiem należy, że działki stanowiące ewentualne nieruchomości zamienne, które zostały wymienione w pozwie i w kolejnych pismach procesowych składanych przez powoda stanowią własność pozwanej Gminy zaś ten sposób realizacji roszczenia o przywrócenie własności nie może być skierowany przeciwko Gminie. Z kolei ani Skarb Państwa - Starosta (...) - w odniesieniu do nieruchomości, które w dacie ich przejęcia nie stanowiły nieruchomości rolnych ani Krajowy Ośrodek (...) w W. - w odniesieniu do nieruchomości, która w dacie przejęcia stanowiła nieruchomość rolną - nie posiadają odpowiednich nieruchomości zamiennych, co wynika ze stanowisk procesowych zajętych w niniejszym postępowaniu.

W tym zaś stanie rzeczy uznać należy, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w zakresie żądania zasądzenia odszkodowania - ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości - skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...).

Wysokość należnego odszkodowania Sąd ustalił na łączną kwotę 19 427,000 zł, przy czym podstawę tego ustalenia stanowiła opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości.

W tym zaś stanie rzeczy i mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.

Natomiast dalej idące powództwo Sąd oddalił jako bezzasadne, o czym orzekł w pkt. II sentencji wyroku.

Nie zasługuje bowiem na uwzględnienie powództwo w zakresie żądania odszkodowania przenoszącego kwotę 19 427,000 zł oraz odsetek za opóźnienie liczonych od dnia wniesienia pozwu, albowiem powód nie udowodnił, aby wartość nieruchomości przekraczała tę kwotę i w istocie rzeczy zgodził się z opinią biegłego, skoro nie złożył do niej żadnych zarzutów. Natomiast odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia przysługują dopiero od daty uprawomocnienia się orzeczenia, albowiem wyrok zasądzający na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 3 ustawy z 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej stosowne odszkodowanie na rzecz kościelnej osoby prawnej, ma charakter konstytutywny. Oznacza to zaś, że odsetki za opóźnienie w zapłacie przez Skarb Państwa odszkodowania zasądzonego na rzecz kościelnej osoby prawnej stają się wymagalne pierwszego dnia po uprawomocnieniu się wyroku. (OSN z 14 marca 2018 r., II CSK 295/17 (...) Lex)

Z przyczyn wskazanych powyżej - brak legitymacji procesowej biernej w zakresie żądania odszkodowania - oraz niemożność dokonania regulacji w sposób przewidziany w art. 63 ust. 1 pkt. i 2 ustawy, podlega oddaleniu powództwo skierowane przeciwko pozostałym pozwanym tj. Gminie K., Krajowemu Ośrodkowi (...) oraz Skarbowi Państwa - Staroście (...) i Skarbowi Państwa - Ministrowi Finansów.

III. Koszty procesu i koszty sądowe.

Podstawę prawna rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowi art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98§1 ¹ k.p.c. i zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu.

Powództwo powoda zostało uwzględnione w 92,53% albowiem powód żądał zasądzenia odszkodowania w wysokości 20 993 226 zł zaś na jego rzecz zasądzono 19 427,000 zł.

Przy ocenie stopnia uwzględnienia żądań nie ma natomiast znaczenia okoliczność, że powództwo nie zostało uwzględnione w zakresie żądania zwrotu nieruchomości czy wydania nieruchomości zamiennych. Powodowi przysługuje tylko jedno roszczenia roszczenie o przewrócenie własności nieruchomości, przy czym ustawa przewiduje trzy równe sposoby jego realizacji. Z tych też względów stopień uwzględnienia żądania należy odnosić do stopnia uwzględnienia tego sposobu realizacji roszczenia, który ostatecznie został zastosowany; w okolicznościach przedmiotowej sprawy odszkodowania. Koszty procesu poniesione przez powoda zamknęły się w łącznej kwocie 49 017,00 zł (opłata od pozwu - 10 000,00 zł, opłata od apelacji - 5000,00 zł, zaliczka na wydatki związane z opinią biegłych - 9 000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową 25 017,00 zł) zaś pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody (...) w wysokości 25 017,00 zł (wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową 25 017,00 zł) Ł. wysokość kosztów procesu to 74 034,00 zaś powoda z uwagi na stopień przegrania sprawy - 7,42% - obciążają koszty procesu w wysokości 5 530,34 zł. W tym zaś stanie rzeczy na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody (...) należało zatem zasądzić 43 486,66 zł kosztów procesu, o czym Sąd orzekł w pkt. III sentencji wyroku.

Z uwagi zaś na okoliczność, że roszczenie powoda o przywrócenie własności nieruchomości - co do zasady - zasługiwało na uwzględnienie zaś oddalenie powództwa przeciwko pozwanym: Gminie K. oraz Krajowemu Ośrodkowi (...) w W. jest konsekwencją niemożności dokonania regulacji w sposób przewidziany w art. 63 ust. 1 pkt. i 2 ustawy z czym wiąże się brak legitymacji procesowej biernej po stronie tych pozwanych w odniesieniu do żądania zapłaty odszkodowania, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do odstąpienia od obciążenia powoda kosztami procesu poniesionymi przez tych pozwanych. Taki stan rzeczy jaki ma miejsce w okolicznościach przedmiotowej sprawy - w ocenie Sądu - stanowi szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 100 k.p.c., albowiem obciążenie powoda kosztami procesu nie da się pogodzić z zasadami słuszności. (pkt. IV wyroku)

Natomiast w pkt. V wyroku Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu o oddalonej części powództwa o czym orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. (t.j. Dz.U.2022.1125)

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować w kontrolce uzasadnień sędziego;

2.  odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda oraz pełnomocnikom pozwanych;

3.  przedstawić akta wraz z wpływem lub za 21 dni.