Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Krakowie

POSTANOWIENIE

Dnia 15 stycznia 2024 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Magdalena Meroń – Pomarańska

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2024 roku w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku (...) Związku (...)
w W.

przy uczestnictwie Gminy Miejskiej K.

o wpis

na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z dnia 19 czerwca 2023 roku, sygnatura akt DzKw/KR1P/00163379/22

postanawia:

oddalić apelację.

SSO Magdalena Meroń – Pomarańska

Sygnatura akt II Ca 2178/23

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 15 stycznia 2024 roku

Wnioskodawca (...) Związek (...) w W. wnioskiem z dnia 30 grudnia 2022 roku, zarejestrowanym pod sygnaturą DzKw/KRl P/00163379/22, wniósł o ujawnienie w dziale III księgi wieczystej (...) prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) (obręb ewidencyjny 15, jednostka ewidencyjna K.). Wnioskodawca powołał we wniosku na odpis ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 3 czerwca 2022 roku o stwierdzeniu nabycia przez wnioskodawcę prawa użytkowania załączonej do wniosku DzKw/KRlP/ (...) z dnia 30 grudnia 2022 roku dotyczącego księgi wieczystej (...).

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2023 roku referendarz sądowy oddalił wniosek o wpis, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że nie jest dopuszczalne ujawnienie w księdze wieczystej obejmującej kilka działek ewidencyjnych prawa użytkowania wyłącznie jednej działki, tj. części nieruchomości. Przedmiot użytkowania stanowi zawsze cała nieruchomość, przy czym możliwe jest ograniczenie wykonywania użytkowania do oznaczonej części nieruchomości.

W skardze na orzeczenie referendarza wnioskodawca domagał się zmiany orzeczenia poprzez dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem.

Zaskarżonym postanowieniem z 14 kwietnia 2023 roku Sąd Rejonowy oddalił wniosek.

Na podstawie treści księgi wieczystej (...) oraz odpisu decyzji administracyjnej dołączonej do wniosku DzKw/KRlP/ (...), Sąd ustalił, co następuje:

Księga wieczysta nr (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w K., o powierzchni 0.0680 ha, składającej się z działek (...).(...) (wszystkie w obrębie ewidencyjnym (...), jednostce ewidencyjnej K.). W dziale II księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości ujawniona jest Gmina K.. Dział III i IV są wolne od wpisów. Decyzją z dnia 3 czerwca 2022 roku, znak GS-03. (...).(...). KZ. Prezydent Miasta K., stwierdził nabycie z dniem 19 stycznia 2014 roku przez (...) Związek (...) z siedzibą w W. prawa użytkowania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego nieruchomości gruntowych, stanowiących własność Gminy Miejskiej K., położonych przy ul. (...) w K., stanowiących: działkę (...) objętą księgą wieczystą (...), działkę (...) objętą księgą wieczystą (...), zagospodarowanych pod Rodzinny O. Działkowy (...) w K. - na cele określone w art. 3 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych (punkt 1 decyzji). Zgodnie z punktem 5 decyzji ostateczna decyzja o stwierdzeniu nabycia prawa użytkowania nieruchomości gruntowych stanowi podstawę do jego wpisu w księdze wieczystej (...) prowadzonej dla działki (...) oraz w księdze wieczystej (...) obejmującej działkę (...). Wskazana decyzja jest ostateczna.

Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał art. 626 ⁹ k.p.c., art. 252 k.c., 253 k.c., 47 k.c. oraz § 45 pkt Ic rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym

Sąd podkreślił, iż księga wieczysta (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej składającej się z działek ewidencyjnych (...). Działka (...) wskazana we wniosku stanowi zatem wyłącznie część nieruchomości objętej wskazaną księgą wieczystą.

Dopuszczalne byłoby zatem ujawnienie użytkowania jako prawa obciążającego całą nieruchomość objętą księgą wieczystą (...) (...) z oznaczeniem sposobu wykonywania użytkowania jako ograniczonego do działki (...). Nie jest zaś dopuszczalne ujawnienie w dziale III wskazanej księgi wieczystej użytkowania jako obciążającego wyłącznie działkę (...). Działka ewidencyjna stanowiąca wyłącznie część nieruchomości jako część składowa tej nieruchomości w rozumieniu art. 47 kc nie może bowiem stanowić samodzielnego przedmiotu ograniczonego prawa rzeczowego.

Wyjaśnienia wymaga, iż przedstawiona przez skarżącego interpretacja, zgodnie z którą przedmiotem użytkowania może być wyłącznie jedna działka ewidencyjna, wynika z pominięcia rozróżnienia pojęcia przedmiotu użytkowania oraz przedmiotu wykonywania użytkowania. Jak bowiem wyjaśniono powyżej, przedmiotem użytkowania jest zawsze cała nieruchomość (względzie udział współwłaściciela w prawie własności nieruchomości), zaś wyłącznie sposób jego wykonywania można ograniczyć przestrzennie do części nieruchomości, wskazując przykładowo, że użytkownik może korzystać i pobierać pożytki z fragmentu nieruchomości gruntowej zgodnie z granicami jednej działki ewidencyjnej.

Odnosząc się do decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę żądanego wpisu wskazać trzeba, iż zgodnie z treścią wskazanej decyzji Prezydent Miasta K. stwierdził nabycie z dniem 19 stycznia 2014 roku przez (...) Związek (...) z siedzibą w W. prawa użytkowania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego m.in. nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Gminy Miejskiej K., położonej przy ul. (...) w K., stanowiącej działkę (...) objętą księgą wieczystą (...) (...). Sposób sformułowania przez wnioskodawcę wniosku odpowiadał zatem wprost literalnej treści wydanej decyzji. Uwzględniając treść regulacji prawnej będącej podstawą wydania decyzji z dnia 3 czerwca 2022 roku oraz treść samej decyzji, uznać w ocenie sądu wieczystoksięgowego należy, iż z przedmiotowej decyzji wynika nabycie przez wnioskodawcę użytkowania nieruchomości objętej księgą wieczystą (...) z oznaczeniem sposobu wykonywania użytkowania jako ograniczonego do działki (...), tj. obszaru faktycznie zajętego przez rodzinny ogród działkowy. Przeciwna wykładnia treści powołanej decyzji prowadziłaby bowiem do naruszenia wynikającej z art. 252 i 253 kc zasady, iż przedmiotem użytkowania jest nieruchomość, nie zaś jej część, zaś wyłącznie sposób wykonywania użytkowania można ograniczyć przestrzennie do obszaru jednej działki ewidencyjnej,

Z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawca wniósł o ujawnienie w księdze wieczystej użytkowania wyłącznie działki (...). wpis użytkowania całej nieruchomości z ograniczeniem sposobu jego wykonywania do działki (...) wykraczałby poza zakres żądania wniosku. Wpis o żądanej przez wnioskodawcę treści nie mógł zaś zostać dokonany z uwagi na dopuszczalny przedmiot użytkowania, którym nie może być wyłącznie jedna z działek ewidencyjnych składających się na nieruchomość.

Apelację od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca domagając się uchylenia postanowienia o oddaleniu wniosku i uwzględnienie wniosku o wpis , ewentualnie przekazania sądowi I instancji do ponownego rozpoznania , zarzucając naruszenie art. 626 ⁹ k.p.c. poprzez oddalenie wniosku, w sytuacji gdy nie zachodziły podstawy do oddalenia wniosku oraz naruszenie art. 253 § 2 k.c. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, w sytuacji gdzie część nieruchomości ograniczona użytkowaniem została oznaczona w sposób jednoznaczny - jako działka ewidencyjna , wynikający z przepisów prawa geodezyjnego.

Apelujący nie zgodził się z przyjętą interpretację art. 253 § 2 k.c. wskazując, że zgodnie z tym przepisem wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części. W przedmiotowym stanie faktycznym wydana decyzja Prezydenta Miasta K. jasno wskazuje jakiej część nieruchomości zostało przyznane nabycie prawa użytkowania, zawiera bowiem dokładnie konkretną działkę ewidencyjną. Obciążenie ograniczonym prawem rzeczowym części nieruchomości składającej się z konkretnej działki ewidencyjnej jest możliwe na podstawie przepisów prawa materialnego jak również ze względu na techniczną możliwość w podrubryce 3.4.1 księgi wieczystej dopuszczających wpisanie prawa do część nieruchomości. Apelujący zarzucił także, że w innych sprawach rozpoznawanych przed Sądem Rejonowym dla Krakowa – Podgórza dokonano wpisu przedmiotowego ograniczonego prawa rzeczowego. Zdaniem apelującego skoro możliwe jest ustanowienie prawa użytkowania na udziale we współwłasności nieruchomości to nie ma przeszkód by dopuszczalne było ujawnienie na częściach fizycznych odpowiednio oznaczonych nieruchomościach ograniczonych praw rzeczowych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sad Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji.

Zacząć trzeba od przypomnienia, że kognicja sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest tożsama z kognicją sądu w procesie cywilnym. W tym szczególnym postępowaniu sądy obu instancji związane są zakresem kognicji zakreślonym przez art. 626 ⁸ § 2 k.p.c., który stanowi, że rozpoznając wniosek o wpis sąd wieczystoksięgowy bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wynikające z tego przepisu wąskie ujęcie zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego oznacza, że sąd ten, oceniając zasadność zgłoszonego żądania wpisu, powinien czynić ustalenia wyłącznie na podstawie treści wniosku i dołączonych do niego dokumentów, a także badać stan rzeczy ujawniony w księdze wieczystej w chwili złożenia wniosku (uchwała siedmiu sędziów SN z 16.12.2009 r., III CZP 80/09, postanowienie SN z 28.02.2013 r., III CSK 171/12). W konsekwencji wpis w księdze wieczystej może zostać dokonany jedynie wówczas, gdy załączone do wniosku dokumenty zgodnie z przepisami prawa mogą być podstawą jego dokonania, a treść księgi wieczystej wpisu takiego nie wyklucza, wszystko to zaś jest zgodne z brzmieniem treści wniosku.

Podkreślić jednocześnie należy, że sąd wieczystoksięgowy nie może przeprowadzać postępowania wykraczającego poza wynikający z treści art. 626 ⁸ § 2 k.p.c. zakres. Zawarte w tym przepisie sformułowanie „bada jedynie” jest podkreśleniem ograniczonego charakteru kognicji sądu w tym postępowaniu, w którym sąd nie ma uprawnień ani możliwości prowadzenia postępowania dowodowego, czy samodzielnego modyfikowania wniosku. Pozbawiony jest zatem możliwości weryfikacji danych przez strony stwierdzonych, jak i ich żądania. Szczególna rola sądu wieczystoksięgowego polegająca na prowadzeniu ksiąg wieczystych w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości oznacza, iż ten sąd nie może rozstrzygać zagadnień wątpliwych lub spornych pomiędzy uczestnikami. Z tych też względów dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej muszą wyrażać pewność istnienia rzeczywistego i aktualnego stanu prawnego nieruchomości i być zgodne z treścią księgi wieczystej oraz wniosku uprawnionego.

W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o ujawnienie na swoją rzecz w księdze wieczystej (...) prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) (obręb ewidencyjny 15, jednostka ewidencyjna K., a to na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 3 czerwca 2022 roku, znak GS-03. (...).(...).KR. Zgodnie z tą decyzją stwierdzono nabycie z dniem 19 stycznia 2014 roku przez (...) Związek (...) z siedzibą w W. prawa użytkowania w rozumieniu przepisów ustawy z dn. 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny nieruchomości gruntowych położonych w K. oznaczonych jako działki ewidencyjne (...) objętą księgą wieczystą (...) oraz działkę (...) objętą księgą wieczystą (...).

Sąd Rejonowy trafnie jednocześnie przyjął, że użytkowanie jako ograniczone prawo rzeczowe może obciążać wyłącznie całą nieruchomość, choć wykonywanie prawa użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części (art. 253 § 2 k.c.) (wyrok SA w Warszawie, I ACa 93/13). Według art. 46 § 1 k.c., nieruchomością gruntową jest część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności. Takim odrębnym przedmiotem własności i tym samym osobną nieruchomością jest w całości grunt objęty księgą wieczystą, nawet jeżeli nieruchomość ta składa się z kilku działek ewidencyjnych. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dla każdej nieruchomości prowadzi się odrębną księgę wieczystą (wyrok SN z 26.02.2003 r., II CKN 1306/00 oraz postanowienie SN z 30.10.2003 r., IV CK 114/02). Z tego względu przyjmuje się, że wykluczone jest ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego obciążającego poszczególne, pojedyncze działki ewidencyjne wchodzące w skład nieruchomości gruntowej objętej jedną księgą wieczystą. W takim wypadku wyłącznie dopuszczalne jest obciążenie całej nieruchomości w rozumieniu wieczystoksięgowym z wyraźnym – w podstawie wpisu – ograniczeniem użytkowania do określonej części nieruchomości. Takiej treści mająca być podstawą wpisu decyzja nie ma.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 626 ⁹ k.p.c. stwierdzić należy, że nie mógł on zostać uwzględniony albowiem przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kwestionowania wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego mających znaczenie dla oceny zasadności wniosku o wpis w księdze wieczystej. Art. 626 ⁹ k.p.c. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wniosek jest bezzasadny, a więc gdy - od strony formalnej - został prawidłowo złożony, ale nie może być uwzględniony z powodu braku podstaw lub innych przeszkód do wpisu, a zatem skoro w niniejszej sprawie brak było podstaw do dokonania wpisu – prawidłowo Sąd I instancji orzekł o oddaleniu wniosku.

Nie można podzielić argumentów apelującego odnośnie nieprawidłowego zastosowania art. 253 § 2 k.c. , albowiem obciążenie prawem użytkowania odnosi się do całej nieruchomości, chociaż jego wykonywanie można na podstawie art. 253 § 2 k.c. ograniczyć do jej oznaczonej części. Oznacza to konieczność odróżnienia ustanowienia prawa użytkowania oraz ujawnienia sposobu jego wykonywania, czego wydaje się apelujący nie dostrzegł, a co stanowi clue niniejszej sprawy. Nie ma wątpliwości co do tego, że prawo to zawsze musi ujawnione wobec całej nieruchomości (niezależnie z ilu działek ewidencyjnych się ona składa), zaś sposób wykonywania może być swobodnie zakreślony - może być ograniczone do jej oznaczonej części, np. jedynie do połowy nieruchomości albo do tej części, na której nie ma budynków, lecz jest pole, albo do oznaczonej części budynku, np. jednego pomieszczenia. Możliwe jest również wskazanie kilku części nieruchomości, co do których ograniczone jest wykonywanie użytkowania, albo kilku części, które będą wyłączone z zakresu wykonywania użytkowania. Ograniczenie może zatem mieć postać pozytywną (wskazanie części, na której ma być wykonywane użytkowanie) lub negatywną (wskazanie części nieruchomości wyłączonych z wykonywania użytkowania). W każdym jednak wypadku użytkowanie obciąża nadal całą nieruchomość i podstawa wpisu całą nieruchomość musi wskazywać jako obciążoną omawianym ograniczonym prawem rzeczowym.

Inaczej mówiąc, przedmiotem użytkowania jest zawsze cała nieruchomość, a jedynie sposób jej wykonywania można ograniczyć do części nieruchomości, w tym też określonej działki, która w skład takiej nieruchomości wchodzi. Zakres wykonywania ograniczonego prawa rzeczowego jak najbardziej podlega wpisowi do księgi wieczystej (por. §45 pkt. 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym). Pamiętać przy tym należy, iż nieruchomości gruntowe, to części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności. I tak kiedy w skład nieruchomości wchodzi tylko jedna działka ewidencyjna, pojęcie nieruchomości odnosi się do tej jednej, konkretnej działki. W przypadku zaś, gdy nieruchomość obejmuje wiele działek ewidencyjnych, za pomocą terminu „nieruchomość” rozumieć należy wszystkie działki ewidencyjne na nią się składające. Istotne jest, aby dokonać rozróżnienia pojęcia nieruchomości od pojęcia działki ewidencyjnej, która stanowi ciągły obszar gruntu, położony w granicach jednego obrębu ewidencyjnego, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą granic działek ewidencyjnych. Definicja ta wynika z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków z 27 lipca 2021 r. Wniosek jest zatem taki, aby nie utożsamiać powyższych pojęć wskazując, że przedmiotem obrotu prawnego jest nieruchomość, a nie działka ewidencyjna. Działka ewidencyjna może natomiast odpowiadać nieruchomości jako przedmiotowi własności albo wraz z innymi działkami wchodzić w skład większej nieruchomości, obejmującej kompleks takich działek. Często dokonuje się podziału nieruchomości na działki ewidencyjnej po to, żeby później sprzedać konkretną działkę i wyodrębnić dla niej osobną księgę wieczystą. Dopóki jednak w obrębie jednej księgi wieczystej jest kilka działek ewidencyjnych, stanowią one jedną nieruchomość i ona cała musi być obciążona ograniczonym prawem rzeczowym. Jeżeli zaś podstawa wpisu tego nie uwzględnia, a odnosi się do jednej z kilku działek, to nie można jej obciążyć, gdyż byłoby to wyjście poza ramy podstawy wpisu, czyli byłoby to naruszenie powołanego na wstępie art. 696 ^{( 8)} § 2 k.p.c.

Konstatując, sposób sformułowania wniosku w sposób taki jaki domaga się wnioskodawca jest niedopuszczalny albowiem nie istnieje nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr (...), istnieje zaś nieruchomość, na którą składa się m.in. działka ewidencyjna (...). W konsekwencji oznacza to, że nie jest dopuszczalne ujawnienie w księdze wieczystej obejmującej kilka działek ewidencyjnych, prawa użytkowania obciążającego tylko jedną działkę, a więc część nieruchomości, jeżeli w podstawie wpisu wyraźnie nie została obciążona użytkowaniem cała nieruchomość, a do tej jednej, konkretnej działki wyraźnie ograniczono jedynie wykonywanie użytkowania. Taka ułomność dotyczy przedłożonej do wniosku decyzji.

Poprawnie sformułowany wniosek powinien określać - wpis użytkowania odnoszący się do całej nieruchomości z ograniczaniem sposobu jego wykonania do jednej działki ewidencyjnej.

Mając na uwadze powyższe Sad Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

SSO Magdalena Meroń – Pomarańska