Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lipca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Wanda Zawicka

Protokolant stażysta Aleksandra Serafin

po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy B. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.

przy uczestnictwie A. K.

o ubezpieczenie

na skutek odwołania B. T.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.

z dnia 22 lutego 2023 r. nr (...)

I.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, iż A. K. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 października 2022 r.

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. na rzecz A. K. 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty, a to tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII U 1039/23

UZASADNIENIE

wyroku z 17 lipca 2024 r.

Decyzją z 22 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. stwierdził, że A. K. jako pracownik u płatnika składek B. T. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu) w okresie od 1 października 2022 r., ponieważ umowa o pracę została przez strony zawarta dla pozoru. Zdaniem ZUS A. K. nie świadczyła pracy na rzecz B. T., a zgłoszenie do ubezpieczeń miało na celu jedynie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Powyższą decyzję zaskarżyła B. T., domagając się jej zmiany poprzez ustalenie, że A. K. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 października 2022 r. W uzasadnieniu odwołania zaprzeczyła, by umowa o pracę została zawarta dla pozoru. Odwołująca wskazała, że wystąpiła potrzeba zatrudnienia pracownika na stanowisko sprzedawcy, gdyż coraz częściej zajmuje się chorą, starszą mamą, która ma grupę inwalidztwa i która wymaga opieki i częstego przebywania w domu, a nie może zamknąć sklepu, gdyż jest to jej źródło dochodu.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o zasądzenie kosztów procesu.

Uczestnik A. K. przyłączyła się do stanowiska odwołującej.

Sąd ustalił, że:

Od 1 października 2019 roku do chwili obecnej B. T. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu sklepu z odzieżą męską.

B. T. podpisała 30 września 2022 r. z A. K., swoją córką, umowę o pracę od 1 października 2022 r. na czas nieokreślony na stanowisku sprzedawcy z wynagrodzeniem 3600 złotych. Do obowiązków A. K. należała: obsługa klienta, sprzedaż odzieży, ustawianie wystawy, prowadzenie obsługi kasy fiskalnej, wystawianie paragonów i obsługa terminala. Pracę wykonywała w sklepie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.00. A. K. swoją obecność w pracy potwierdzała podpisem na liście obecności.

Odwołująca zatrudniła córkę, ponieważ sama nie mogła pracować w sklepie, gdyż musiała opiekować się 80 letnią matką, która była po dwóch udarach i która wymagała stałej opieki.

A. K. w chwili podpisywania umowy o pracę była w ciąży. 3 listopada 2022 r. A. K. dowiedziała się o obumarciu ciąży. Od 8 listopada 2022 r. A. K. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Do pracy wróciła na początku lutego 2023 r. A. K. przepracowała 1,5 miesiąca, gdy dowiedziała się, że jest ponownie w ciąży, która była zagrożona. Na zwolnieniu lekarskim przebywała do urodzenia dziecka. Dziecko urodziła 5 grudnia 2023 r. W trakcie nieobecności w pracy w związku ze zwolnieniem lekarskim A. K. jej obowiązki pracownicze wykonywała jej matka B. T..

A. K. została zgłoszona przez płatnika B. T. jako pracownik do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od 1 października 2022 roku. Płatnik B. T. złożyła za A. K. dokumenty rozliczeniowe ZUS RCA od października 2022 r. do stycznia 2023 r. W raporcie rozliczeniowym za październik 2022 r. płatnik składek wykazał za A. K. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe w wysokości 3600 zł, w raporcie za grudzień 2022 r. w wysokości 840 zł. Natomiast w raportach rozliczeniowych za listopad 2022 r. i styczeń 2023 r. płatnik wykazał "zerowe" podstawy na ubezpieczenia społeczne. Płatnik złożył również miesięczne raporty o wypłaconych świadczeniach i przerwach w opłacaniu składek (...), w których wykazał: wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy od 8 listopada do 10 grudnia 2022 r., zasiłek chorobowy od 11 grudnia 2022 r. do 15 stycznia 2023 r.

A. K. była równocześnie zgłoszona przez innego płatnika składek od 1 kwietnia 2022 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę zlecenia, którą wykonywała do lipca 2022 r.

(Dowód: umowa o pracę z 30 września 2022 r. – k. 36 a.r., przesłuchanie odwołującej B. T., przesłuchanie uczestniczki A. K. na rozprawie 10 lipca 2024 r. – elektroniczny protokół rozprawy, przesłuchanie świadków: J. Ś., M. W., D. W., K. K. złożone na rozprawie 14 listopada 2023 r. – elektroniczny protokół rozprawy).

Powyższe fakty Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach ZUS oraz na podstawie przesłuchania odwołującej B. T., a także uczestniczki A. K., jak również na podstawie zeznań świadków: J. Ś., M. W., D. W., K. K..

Dokumenty, na podstawie których Sąd ustalił stan faktyczny nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane przez strony.

Sąd dał wiarę zarówno zeznaniom świadków, jak również przesłuchaniu odwołującej B. T., a także uczestniczce A. K., z uwagi na to, że były spójne, logiczne i znajdowały potwierdzenie w pozostałym zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Strony, jak również świadkowie w sposób spójny i konsekwentny opisały okoliczności towarzyszące podpisaniu umowy o pracę, jak i też specyfikę świadczonej przez A. K. pracy. Opisali oni zakres jej obowiązków w okresie objętym sporem i potwierdzili, że był on faktycznie realizowany. Równocześnie podkreślenia wymaga, że decyzja właściciela kogo i na jakim stanowisku należy zatrudnić nie podlega ocenie Sądu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie jest uzasadnione.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy w przypadku A. K. organ rentowy zasadnie zakwestionował fakt ważnego zawarcia przez nią umowy o pracę oraz fakt jej wykonywania, a w konsekwencji, czy zasadnie wyłączył ją z obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowych, wypadkowego i chorobowego od 1 października 2022 r.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Przy czym zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. W myśl art. 13 pkt 1 ustawy ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.

Jak wynika z ugruntowanego w judykaturze stanowiska o tym, czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p., zgodnie z którym przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2009 r., sygn. akt I UK 21/09). Podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu jest uwarunkowane nie tyle samym faktem zawarcia umowy o pracę i opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2003 r., sygn. akt II UK 41/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt II UK 186/05). Istotne jest więc, czy praca rzeczywiście była wykonywana, bowiem wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy zgodnie z ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do świadczeń (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 września 2012 r., sygn. akt III AUa 1475/11).

Podkreślić należy, że fakt, że osoba zawierająca umowę o pracę jest w ciąży, nie stanowi żadnej przeszkody w skutecznym zawarciu i realizowaniu takiej umowy. Samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie jest naganne ani tym bardziej sprzeczne z prawem. Uzyskanie ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono być nawet głównym motywem wyboru świadczenia pracy w ramach stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Warunkiem koniecznym dla powstania stosunku ubezpieczenia społecznego jest jednak, aby taka umowa została zawarta przez strony, które ją zawierając mają zamiar wywołania skutków prawnych z niej wynikających (wszystkich) i aby była ona realizowana (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 4 lutego 2014r., sygn. akt III AUa 695/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 maja 2014r., sygn. akt III AUa 1254/13, wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2006 r., sygn. akt III UK 150/05).

Nie budzi wątpliwości, że o istnieniu zatrudnienia nie decydują względy formalne związane ze sporządzeniem i podpisaniem przez strony stosownych dokumentów, tj. umowy o pracę, zaświadczenia o zdolności do wykonywania pracy, zaświadczenie o odbyciu szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Nie decyduje też założenie akt osobowych, dokumentacja płacowa, czy listy obecności. Stosunek pracy nawiązuje się bowiem przez faktyczne wykonywanie przez strony umówionych obowiązków, tj. przez rozpoczęcie wykonywania umówionej pracy, a co wprost wynika z brzmienia przepisu art. 22 k.p.

Dokumentacja zatrudnienia potwierdza jedynie sam fakt zatrudnienia (art. 25 § 1 k.p.). Taka regulacja stosunku pracy umożliwia negowanie faktycznego zaistnienia zatrudnienia pracowniczego przez zarzut nieważności umowy o pracę, np. przez pozorność złożonych oświadczeń woli stron stosunku pracy. Zgłoszenie do ubezpieczenia, które ma charakter ewidencyjny, jak też formalnie poprawne prowadzenie dokumentacji pracowniczej, nie mogą same w sobie przesądzać o nawiązaniu pracowniczego stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż przesłanką jego zaistnienia (ubezpieczenia) jest rzeczywiste zatrudnienie, tj. wykonywanie pracy w ramach nawiązanego stosunku pracy.

Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego od 1 października 2019 roku do chwili obecnej B. T. prowadzi działalność gospodarczą polegająca na prowadzeniu sklepu z odzieżą męską. B. T. podpisała 30 września 2022 r. z A. K., swoją córką, umowę o pracę od 1 października 2022 r. na czas nieokreślony na stanowisku sprzedawcy z wynagrodzeniem 3600 złotych. A. K. w chwili podpisywania umowy o pracę była w ciąży. Kluczowe w niniejszej sprawie było to, że w trakcie postępowania dowodowego, strony wykazały, że A. K. w okresie objętym sporem pełniła obowiązki pracownicze. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. K. faktycznie świadczyła pracę codziennie w sklepie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.00, a swoją obecność w pracy potwierdzała podpisem na liście obecności. Do jej obowiązków należała: obsługa klienta, sprzedaż odzieży, ustawianie wystawy, prowadzenie obsługi kasy fiskalnej, wystawianie paragonów i obsługa terminala.

Brak jest przepisów prawnych zakazujących właścicielom firm zatrudniania na umowę o pracę pracownic w ciąży i uniemożliwiającym im następnie korzystania ze stosownych świadczeń. Nie ma również obowiązku zatrudniania pracowników na zastępstwo czy też przepisów narzucających formę zatrudnienia pracowników. Co więcej, należy zaakcentować, że uzyskanie ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono być nawet głównym motywem wyboru świadczenia pracy w ramach stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Podkreślić należy, że warunkiem koniecznym dla powstania stosunku ubezpieczenia społecznego jest, aby umowa o pracę została zawarta przez strony, które ją zawierając mają zamiar wywołania skutków prawnych z niej wynikających (wszystkich) i aby była ona realizowana, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Oczywistym jest także, że prowadzenie działalności gospodarczej wiążę się z okresami wzmożonej aktywności i koniecznością zatrudniania pracowników, ale również okresami, kiedy to sami tą działalność prowadzący, wykonują we własnym zakresie większość obowiązków. Powszechną także praktyką w małych firmach jest zatrudnianie członków rodziny bądź osób znajomych, i o ile faktycznie wykonują oni czynności pracownicze, co miało miejsce w niniejszej sprawie, nie może być to oceniane negatywnie.

W świetle powyższych stwierdzeń należy uznać, że zawarta przez strony umowa o pracę nie była sprzeczna z prawem, ani z zasadami współżycia społecznego i była wykonywana. Prawidłowo zatem B. T. zgłosił A. K. do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń podlega ona obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Powyższe powoduje konieczność zmiany zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że A. K. jako pracownik u płatnika składek B. T. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 października 2022 r., o czym Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku w oparciu o powołane przepisy oraz na zasadzie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., przy zastosowaniu § 9 ust. 2 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając przy tym rodzaj i zawiłość niniejszej sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika uczestniczki A. K. w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również to, że w sprawie konieczne było przeprowadzenie rozprawy.