Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Krakowie

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2021r.

Sąd Okręgowy w Krakowie XII Wydział Gospodarczy – Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący- Sędzia: SSO Agata Pierożyńska (spr.)

Sędzia: SSO Beata Kozłowska

Sędzia: SSO Bożena Cincio - Podbiera

Protokolant: st. Sekretarz sądowy Ewa Janas

po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2021 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy ze skargi Prokuratora (...) w K.

przy uczestnictwie (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

z udziałem Skarbu Państwa – Ministra (...)

o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o sygnaturze KR XI Ns Rej KRS (...)

na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt KR XI Ns Rej KRS (...)

postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSO Beata Kozłowska SSO Agata Pierożyńska SSO Bożena Cincio-Podbiera

Sygn.akt XII Ga 837/19

Uzasadnienie postanowienia z dnia 27 stycznia 2021 r.

Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w sprawie do sygnatury akt KR.XI NS – REJ. KRS/(...) postanowieniem z dnia 10 października 2001 r. uwzględnił wniosek (...) w K. o rejestracje podmiotu w rejestrze przedsiębiorców. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w sprawie do sygnatury akt KR.XI NS – REJ. KRS/(...) postanowieniem z dnia 29 lipca 2005 r. dokonał wpisu w dziale 6 rubryce 4 rejestru przekształcenia (...) spółki akcyjnej w K. w spółkę (...)spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. (pkt I) oraz wykreślił podmiot (...) spółka akcyjna w K. z Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z art. 552 k.s.h.(pkt II), wskazując, że z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru, zachodzi obowiązek ustawowy wykreślenia z rejestru w postępowaniu z urzędu spółki przekształcanej.

Pismem z dnia 25 listopada 2016 r. Prokurator (...) w K. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnymi postanowieniami wydanymi przez Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego:

1.  w dniu 10 października 2001 r. w sprawie do sygnatury akt KR.XI NS – REJ. KRS/(...) o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego podmiotu (...) spółki akcyjnej w K.,

2.  w dniu 28 lipca 2005 r. w sprawie do sygnatury akt KR.XI NS – REJ. KRS/(...) o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego podmiotu (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. ,

3.  w dniu 29 lipca 2005 r. w sprawie do sygnatury akt KR.XI NS – REJ. KRS/(...) o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego przekształcenia (...) spółki akcyjnej w K. w spółkę (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. oraz wykreślenia podmiotu (...) spółka akcyjna w K. z Krajowego Rejestru Sądowego

prowadzących do ujawnienia opisanych zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr KRS (...) oraz KRS (...). W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że we wszystkich objętych skarga sprawach spółka – obecnie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) pod firmą (...), na skutek wad prawnych zwołanego na dzień 9 września 1989 r. Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, w toku którego podjęte zostały nieistniejące uchwały, w tym powołujące organy spółki w następczo z jej wniosku prowadzonych postępowaniach rejestrowych, była nienależycie reprezentowana – tym samym została pozbawiona możności działania, a niemożność ta do chwili wniesienia skargi nie ustała. Skarżąca powołała się na, nieprawomocny na moment wnoszenia skargi, wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2016 r. w sprawie IX GC 1201/15 w przedmiocie ustalenia nieistnienia uchwał Walnego Zgromadzenia spółki (...) spółki akcyjnej w K. z dnia 9 września 1989 r. podjętych w przedmiocie wyboru Przewodniczącego Zgromadzenia, wyboru Rady Nadzorczej spółki, ustalenia wynagrodzenia dla członków Rady Nadzorczej oraz uchwalenia dalszego kierunku działania spółki oraz ustalenia nieistnienia uchwały Rady Nadzorczej(...) spółki akcyjnej w K. z dnia 9 września 1989 r. w przedmiocie ustalenia składu zarządu spółki.

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. wniósł o odrzucenie skargi za zasądzeniem kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie KR XI Ns Rej KRS (...) ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem do sygnatury akt KR XI Ns Rej KRS (...) Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego oddalił skargę, stwierdzając że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy podał, że w toku pozostają dwie sprawy ze skarg o wznowienie postępowania:

1.  KR XI NS REJ KRS (...) o wznowienie postępowania z wniosku podmiotu (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o wpis podmiotu do Krajowego Rejestru Sądowego zakończonej prawomocnym postanowieniem z dnia 28 lipca 2005 r. sygnatura akt KR XI Ns Rej KRS (...), w której Sąd postanowieniem z dnia 8 września 2018 r. wznowił postępowanie, a postanowienie to nie jest prawomocne w związku z wniesieniem apelacji;

2.  KR XI Ns Rej KRS (...) (wydzielona po skardze na orzeczenie referendarza z dnia 26 maja 2017 r. ) o wznowienie postępowań zakończonych postanowieniami:

- z dnia 10 października 2001 r. w sprawie do sygnatury akt KR XI Ns Rej KRS (...) o przerejestrowaniu z Rejestru Handlowego do Krajowego Rejestru Sądowego podmiotu (...) spółki akcyjnej w K. pod numer KRS (...),

- z dnia 29 lipca 2005 r. w sprawie do sygnatury akt KR XI Ns Rej KRS (...) o wpis wzmianki o przekształceniu podmiotu (...) spółki akcyjnej w K. w podmiot (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. i wykreśleniu z Krajowego Rejestru Sądowego spółki podlegającej przekształceniu KRS (...).

Sąd I instancji wskazał, że postępowanie, którego dotyczy skarga to postępowanie w sprawie wpisu przerejestrowania spółki z Rejestru Handlowego do Krajowego Rejestru Sądowego, a postępowanie to wyczerpuje znamiona sprawy mającej za przedmiot wpisanie do Krajowego Rejestru Sądowego spółki zawiązanej przed dniem 1 września 1939 r. albowiem spółka została wpisana do rejestru handlowego w roku 1921. Ustawodawca w art. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym zawarł szczegółową regulację w odniesieniu do bytów prawnych zawiązanych przed 1 września 1939 r. co do dopuszczalności wznowienia postępowania, w sprawach o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółek kapitałowych zawiązanych przed dniem 1 września 1939 r. i to w sprawach zakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Sąd I instancji przywołał art. 2 ust. 3 ustawy przyjmując, że nie wznawia się postępowania , jeżeli od dnia wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego upłynął pięcioletni termin, który jednak nie może się skończyć wcześniej, aniżeli przed upływem trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy, tj. licząc od dnia 17 lipca 2010 r. Oznacza to, że po trzech latach, tj po dniu 17 lipca 2013 r. Sąd nie może wznowić postępowania w sprawie określonej w art. 2 ust. 1 ustawy i to bez względu na podstawę wskazywaną przez uprawniony podmiot w skardze o wznowienie postępowania. Kluczowe znaczenie ma przy tym określenie przedmiotu postępowania uregulowanego w art. 2 ust. Ustawy. Sytuacja ta oznacza, że nawet wniesiona skarga o wznowienie a oparta na przesłankach ogólnych z k.p.c. nie może być uwzględniona, jeżeli została wniesiona po upływie terminów określonych w art. 2 ust. 3 ustawy. Cytowany art. 2 ustawy stanowi lex specialis do przepisu art. 407 § 1 k.p.c. Sąd w związku z tym przyjął, że Prokurator przekroczył termin ustawowy, tak pięcioletni, jak i trzyletni. Termin ten ma charakter materialnoprawny, a jego upływ pozbawia sąd kompetencji do uwzględnienia skargi poprzez wznowienie postępowania. Upływ tych terminów oznacza więc bezwzględny zakaz ustawowy merytorycznego orzekania przez sąd. W tym miejscu Sąd przywołał stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie IV CSK 665/16.

Postanowienie zostało zaskarżone apelacją przez Prokuratora (...) w K., domagającego się uchylenia zaskarżonego. Zaskarżonemu postanowieniu apelująca zarzuciła naruszenie przepisów art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie na skutek bezzasadnego przyjęcia, że przepis powołanej ustawy wyczerpuje wszystkie wypadki rejestracji spółek powstałych przez 1 września 1939 r. , pomimo że literalna wykładnia przedmiotowego zapisu wskazuje, iż określony przepisem ustawy termin możliwości wznowienia postępowania o wpis nie obejmował sytuacji tzw. „wpisów nieistniejących”, co czyni możliwym wykorzystanie doń ogólnych regulacji kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 407 § 1 k.p.c. i art. 524 k.p.c.

W odpowiedzi na apelację uczestnik wniósł o jej oddalenie i przyznanie kosztów postępowania odwoławczego wskazując na prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

Do sprawy w charakterze uczestnika przystąpił Skarb Państwa – Minister (...) reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia za zasądzeniem kosztów postępowania od uczestnika. Przystępujący wskazał na błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy oraz art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 524 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 407 § 1 k.p.c. przez Sąd I instancji, przy czym nie tylko w zakresie wskazanym w apelacji przez Prokuratora (...), ale także w zakresie w jakim Sąd przyjął, iż art. 2 ust. 3 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 407 § 1 k.p.c. i art. 408 k.p.c.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja podlega uwzględnieniu.

W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji dokonał błędnej interpretacji przepisów art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 106, poz. 671)[dalej ustawa].

Dla prawidłowej wykładni przywołanych przepisów konieczne jest przede wszystkim sięgnięcie do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. Ustawodawca bowiem w uzasadnieniu zawarł wskazanie, że w stosunku do spółek kapitałowych zawiązanych przed dniem 1 września 1939 r. w art. 2 przepisów przejściowych proponuje się wprowadzenie regulacji dotyczącej postępowań zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. W stosunku do takich spółek wpisanych już do Krajowego Rejestru Sądowego, przewiduje się wznowienie postępowania rejestrowego na wniosek prokuratora, nie tylko na zasadach ogólnych przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego , ale również w przypadku zaistnienia szczególnej przesłanki, tj. wystąpienia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności uchwały wspólników, stanowiącej podstawę wpisu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego. Regulacja ta umożliwia kontrolę post factum, przez zastosowanie procedur kontrolnych również w stosunku do podmiotów już wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego, co do których zachodzą istotne wątpliwości w związku z prawidłowością ich reaktywacji. Proponowana regulacja nie narusza przy tym wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady ochrony praw nabytych. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego nie można absolutyzować ochrony praw nabytych; poza gwarancjami nienaruszalności pozostawia się prawa nabyte niesłusznie lub niegodziwie, a także prawa niemające oparcia w założeniach obowiązującego w dacie orzekania porządku konstytucyjnego.

Sąd Okręgowy nie podziela oceny Sądu I instancji, jakoby przepis art. 2 ust. 3 ustawy stanowił lex specialis do przepisu art. 407 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy nie podziela również oceny wyrażonej przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie IV CSK 665/15 , jakoby przepis art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy zakreślał temporalne ograniczenie wznowienia postępowania przez prokuratora w oparciu o wszystkie podstawy wznowienia w sprawach wpisu do rejestru w odniesieniu do spółek zawiązanych przed 1 września 1939 r. a przez to, by wyłączał możliwość wznowienia postępowania bez względu na podstawy wskazane w skardze o wznowienie postępowania. Rozstrzygającą dla przyjęcia przez Sąd Okręgowy oceny stanowiącej podstawę wydanego rozstrzygnięcia jest sama treść przepisu art. 2 ustawy. Mianowicie zgodnie z ust. 1 art. 2 ustawy w sprawach o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółek kapitałowych zawiązanych przed dniem 1 września 1939 r., zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prokurator może żądać wznowienia postępowania także , jeżeli zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności uchwały wspólników albo uchwały walnego zgromadzenia, stanowiącej podstawę wpisu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego. Przepisu art. 55 Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się. Zgodnie zaś z ust. 3 art. 2 ustawy nie wznawia się postępowania, o którym mowa w ust. 1, jeżeli od dnia wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego upłynęło 5 lat, jednakże w każdym przypadku termin ten nie może się skończyć wcześniej niż przed upływem 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Natomiast ust. 2 art. 2 ustawy przewiduje, że w przypadku wznowienia postępowania w sprawach o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego podmiotów uprzednio wpisanych do dotychczasowych rejestrów, sąd rejestrowy, poza zakresem określonym w art. 23 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym bada okoliczności, określone w art. 9b ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1. Podstawa wznowienia określona w art. 2 ust. 1 ustawy jest szczególną, ale dodatkową podstawą wznowienia, poza podstawami określonymi w przepisach kodeksu postępowania cywilnego w art. 401 i nast. k.p.c. Różnica z punktu widzenia procesowego pomiędzy podstawami określonymi w art. 401 i nast. k.p.c. oraz w art. 2 ust. 1 ustawy polega na tym, że prokurator występując ze skargą o wznowienie postępowania w zakresie podstaw ogólnych będzie musiał tak jak każdy inny uczestnik postępowania wykazać zasadność skargi o wznowienie postępowania zgodnie z ciężarem dowodu określonym w art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. Natomiast w wypadku skargi o wznowienie postępowania opartej na podstawie szczególnej z art. 2 ust. 1 ustawy, w istocie cały ciężar badania przesłanek zasadności skargi będzie spoczywał na sądzie rejestrowym, który zgodnie z art. 2 ust. 2 zobligowany będzie do badania okoliczności mających za swój przedmiot prawidłowość zwołania zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia oraz powołania składów osobowych organów tych spółek, prawidłowość nabycia lub objęcia udziałów albo akcji, a w szczególności spełnienie wymogów dotyczących rejestracji i umarzania niektórych dokumentów na okaziciela emitowanych przed dniem 1 września 1939 r. , a w odniesieniu do spółki osobowej, poza zakresem określonym w art. 23 ustawy, o której mowa w art. 1, okoliczności wstąpienia w prawa wspólnika. Taka uprzywilejowana pozycja prokuratora w postępowaniu ze skargi będzie mogła wystąpić tylko wtedy, gdy zachowa on termin określony w art. 2 ust. 3 ustawy wnosząc skargę w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 ustawy. Nie może również uchodzić z pola widzenia, że w danym postępowaniu okoliczności stanowiące podstawę skargi o wznowienie postępowania mogą być rozpatrywane zarówno na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy, jak i art. 401 i nast. k.p.c. w tym znaczeniu, że niejako będą się krzyżować, co dla Sądu Okręgowego pozostaje oczywistym. Podstawy bowiem dotyczące okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności uchwały stanowiącej podstawę wpisu, mogą występować tak przy zastosowaniu art. 2 ustawy, jak i art. 401 i nast. k.p.c. Literalne brzmienie przepisu art. 2 ustawy nie pozwala na przyjęcie, by ustawodawca zakreślił temporalne granice wnoszenia skargi o wznowienie przez prokuratora w odniesieniu do wszystkich możliwych podstaw wznowienia. Przepis art. 2 ust. 3 ustawy odnosi się bowiem wyłącznie do sytuacji, w której prokurator składa skargę o wznowienie opartą wprost na art. 2 ust. 1 ustawy i tylko w takiej sytuacji jego uprawnienie do wniesienia skargi na tej tylko podstawie wygasa z terminem określonym w art. 2 ust. 3 ustawy. Świadczy o tym chociażby określenie „także” użyte w ust. 1. Prokurator wnosząc skargę o wznowienie opartą na ogólnych podstawach wznowienia regulowanych w art. 401 i nast. k.p.c. nie jest limitowany żadnym terminem poza terminem trzymiesięcznym określonym w art. 407 § 1 k.p.c. W realiach niniejszej sprawy nieprawomocny wyrok w sprawie IX GC 1201/15 zapadł w dniu 30 czerwca 2016 r., zaś skarga o wznowienie została złożona w dniu 25 listopada 2016 r. Wyrok uprawomocnił się dopiero z dniem 27 czerwca 2017 r. na skutek oddalenia apelacji. W istocie termin do złożenia skargi rozpoczął swój bieg z dniem 27 czerwca 2017 r. , tj. z dniem prawomocności wyroku ustalającego nieistnienie uchwał zgromadzenia oraz rady nadzorczej. Sąd Okręgowy w tym miejscu wskazuje na judykaty, które przyznają prokuratorowi uprawnienie do wniesienia skargi o wznowienie na ogólnych podstawach określonych w kodeksie postępowania cywilnego niezależnie od podstawy określonej w art. 2 ust. 1 ustawy, a to postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2017 r. w sprawie V CSK 160/16 czy postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 lutego 2017 r. w sprawie XXIII Ga 1293/16, gdzie w zależności od wskazanej podstawy wznowienia termin do wystąpienia ze skargą liczy się odpowiednio w oparciu o przepis art. 407 § 1 k.p.c. w zw. z art. 408 k.p.c. lub w oparciu o przepis art. 2 ust. 3 ustawy. Nie można pominąć również kwestii odesłania w art. 2 ust. 1 ustawy do przepisów kodeksu postępowania cywilnego poprzez wskazanie wprost, że art. 55 k.p.c. nie stosuje się. Gdyby wolą ustawodawcy, abstrahując od treści art. 2 ustawy oraz uzasadnienia projektu ustawy, było zakreślenie prokuratorowi granic temporalnych dla wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania opartą również o ogólne podstawy wznowienia określone w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, należy racjonalnie domniemywać, że w art. 2 ust. 3 ustawy zamieściłby wyłączenie stosowania art. 407 § 1 k.p.c. w zw. z art. 408 k.p.c.

Sąd Okręgowy w związku z nieprecyzyjnym określeniem zakresu zaskarżenia postanowienia apelacją wskazuje, że apelacja dotyczyła postanowienia z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie KR XI Ns Rej KRS (...) ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem do sygnatury akt KR XI Ns Rej KRS (...). Postanowienie z dnia 29 lipca 2005 r. w sprawie do sygnatury akt KR XI Ns Rej KRS (...) o wpis wzmianki o przekształceniu podmiotu (...) spółki akcyjnej w K. w podmiot (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. i wykreśleniu z Krajowego Rejestru Sądowego spółki akcyjnej jest przedmiotem rozpoznania w innej sprawie, co wynika wprost z komparycji oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 694 7 k.p.c. o kosztach orzekając stosownie do dyspozycji art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

SSO Bożena Cincio – Podbiera SSO Agata Pierożyńska SSO Beata Kozłowska